65. rocznica Akcji pod Arsenałem

Spread the love

Wczoraj Związek Harcerstwa Polskiego i Związek Harcerstwa Rzeczpospolitej zakończyły obchody 65 rocznicy Akcji pod Arsenałem. Najpierw złożono wieńce przed Grobem Nieznanego Żołnierza. Potem odbył się uroczysty apele i złożono kwiaty przy pamiątkowym kamieniu.
Podczas uroczystości wręczono harcerskie odznaczenia i wyróżnienia, odśpiewano harcerski hymn i odczytano opis przebiegu akcji z 1943 roku. 

Akcja pod Arsenałem miała miejsce 26 marca 1943 – pod warszawskim Arsenałem na skrzyżowaniu ulic Bielańskiej i Długiej. To jedna z najważniejszych akcji zbrojnych Grup Szturmowych Szarych Szeregów. W trakcie akcji pod kryptonimem “Meksyk II”uwolniono harcmistrza Jana Bytnara “Rudego” oraz 20 innych więźniów politycznych, przewożonych z siedziby Gestapo przy Alei Szucha na Pawiak.
Akcją dowodzili: całością Stanisław Broniewski, a bezpośrednio Tadeusz Zawadzki. Opisana dokładnie w książkach “Kamienie na szaniec” Aleksandra Kamińskiego oraz “Akcja pod Arsenałem” Stanisława Broniewskiego.

Po raz pierwszy “Kamienie na szaniec” Aleksander Kamiński opublikował w 1943 roku pod pseudonimem Juliusz Górecki. W tym konspiracyjnym wydaniu zmienił pseudonimy głównych bohaterów.

Jak doszło do tych historycznych wydarzeń?
W nocy z 18/19 marca 1943, w swoim mieszkaniu przy ul. Osieckiej ujęty został komendant Hufca Praga Henryk Ostrowski ps.”Heniek” z żoną. Do dziś nie udało się ustalić w jaki sposób Gestapo wpadło na jego trop. Dochodzenie wyjaśniające podjęte przez władze Szarych Szeregów wykluczyło jedynie, że celne uderzenie Gestapo było wynikiem zdrady.
W czasie gruntownej rewizji mieszkania Ostrowskich, gestapowcy znaleźli wiele materiałów szkoleniowych i wywiadowczych, wśród których były również opracowane przez “Heńka” szkice sytuacyjne do przygotowywanej właśnie akcji “Czarnocin”.
Prawdopodobnie przy “Heńku” odkryto również notes z prymitywnie zaszyfrowanym adresem Jana Bytnara “Rudego”, który następnie gestapowcy bez trudu odczytali.
sama akcja trwała kilka minut i przebiegła następująco.

  • Zajęcie ustalonych pozycji przez uczestników akcji
  • Sygnał łącznika o nadjeżdżającej karetce
  • Znak dowódcy do rozpoczęcia akcji
  • Nieoczekiwane pojawienie się niemieckiego Żandarma
  • strzelanina – nieplanowanym ostrzeżeniem dla kierowcy więźniarki
  • Zjechanie auta z zaplanowanej trasy
  • Wymiana ognia
  • Uwolnienie Rudego i innych więźniów
  • Przeniesienie Rudego do oczekującego auta
  • Ucieczka z miejsca akcji
  • Dotarcie ostatnich uczestników akcji pod dom Alka.

Tylko jedenastu uczestników akcji dożyło końca II wojny światowej. Dowódca grupy, Tadeusz Zawadzki, zginął 20 sierpnia 1943 w czasie rozbicia strażnicy granicznej w miejscowości Sieczychy. Odbity “Rudy” zmarł 30 marca 1943 na skutek obrażeń zadanych przez Gestapowców w czasie przesłuchania, tego samego dnia co Aleksy Dawidowski.
W odwecie za “Akcję pod Arsenałem”, 27 marca 1943 r. na dziedzińcu Pawiaka rozstrzelano 140 więźniów.  

Print Friendly, PDF & Email

Author: Małgorzata Karolina Piekarska

dziennikarka, pisarka, blogerka.