{"id":923,"date":"2009-06-08T08:33:08","date_gmt":"2009-06-08T06:33:08","guid":{"rendered":"http:\/\/piekarska.blog.pl\/?p=923"},"modified":"2009-06-08T08:33:08","modified_gmt":"2009-06-08T06:33:08","slug":"na-tropie-pro-unijnego-filozofa-i-pewnej-dziennikarki-2","status":"publish","type":"post","link":"http:\/\/blog.piekarska.com.pl\/?p=923","title":{"rendered":"Na tropie pro unijnego filozofa i\u2026 pewnej dziennikarki"},"content":{"rendered":"

„Szanowny Panie Ministrze<\/em>
\nNazwisko moje brzmi Anna von Dobeneck, z domu Gottlieb; Mieszkam we Frankfurcie nad Menem przy ulicy Zygfryda 7. Przed kilkoma dniami przeczyta\u0142am w niemieckiej gazecie artyku\u0142 o tym, jak wygl\u0105da obecnie \u017cycie na terenie dawnych Prus Wschodnich, nale\u017c\u0105cych do Polski. Dowiedzia\u0142am si\u0119, \u017ce w moim rodzinnym mie\u015bcie, Mor\u0105gu, istnieje Muzeum imienia Johanna Gottfrieda Herdera, wielkiego filozofa niemieckiego. Przez wiele lat wmawiano nam, \u017ce Polacy niszcz\u0105 na terenie dawnych Prus wszelkie \u015blady po Niemcach, nawet takich, kt\u00f3rzy w dawnych czasach wnie\u015bli wk\u0142ad do og\u00f3lnoludzkiej my\u015bli. Teraz dowiedzia\u0142am si\u0119, \u017ce to nieprawda. W\u0142a\u015bnie w Mor\u0105gu, w starym ratuszu znajduje si\u0119 Muzeum Herdera, kt\u00f3ry si\u0119 Urodzi\u0142 w tym mie\u015bcie. A to znaczy, \u017ce ocala si\u0119 od zapomnienia i otacza Opiek\u0105 miejsca zwi\u0105zane z \u017cyciem i dzia\u0142alno\u015bci\u0105 naprawd\u0119 wielkich syn\u00f3w narodu niemieckiego. Ten w\u0142a\u015bnie fakt sk\u0142oni\u0142 mnie bezpo\u015brednio do napisania tego listu.<\/em>
\nDowiedzia\u0142am si\u0119 z gazety, \u017ce Muzeum Herdera jest ubogie w eksponaty. Czy mog\u0142abym umrze\u0107 w spokoju wiedz\u0105c, \u017ce zabieram z sob\u0105 do grobu tajemnic\u0119, kt\u00f3rej wyja\u015bnienie mo\u017ce przyczyni\u0107 si\u0119 do wzbogacenia zbior\u00f3w tego muzeum? <\/em>
\n(\u2026) Anna von Dobeneck”<\/em>
\nTo fikcyjny list wymy\u015blony przez Zbigniewa Nienackiego dla potrzeb powie\u015bci „Pan samochodzik i Niewidzialni”. Ca\u0142a seria zawsze rozpala\u0142a moj\u0105 wyobra\u017ani\u0119. W ubieg\u0142ym roku to Pan samochodzik prowadzi\u0142 mnie i ma\u0142a grup\u0119 Nienackofan\u00f3w \u015bladami Hindenburga<\/a><\/strong>. W tym roku zawi\u00f3d\u0142 do Pragi czeskiej<\/a><\/strong>, gdzie wprawdzie zosta\u0142am okradziona, ale\u2026 zd\u0105\u017cy\u0142am poprosi\u0107 rabina Liwa o niezwykle wa\u017cne dla mnie „ma\u0142e conieco”, sk\u0142adaj\u0105c karteczk\u0119 w jego grobie tak, jak na \u0142amach ksi\u0105\u017cki „Pan Samochodzik i tajemnica tajemnic” zrobi\u0142 to Zdenek Blacha.
\nW tym roku na VII zlot Fan Klubu Zbigniewa Nienackiego przyjecha\u0142am sp\u00f3\u017aniona. Niestety omin\u0119\u0142o mnie spotkanie ze Stanis\u0142awem Mikulskim, najbardziej kultowym ekranowym „Panem Samochodzikiem”, kt\u00f3rego w letniej rezydencji dorwa\u0142o kole\u017ce\u0144stwo. Na dodatek podczas wieczornej emisji serialu, kt\u00f3ry pu\u015bcili\u015bmy z p\u0142yt VCD na sufit letniej kuchni jerzwa\u0142dzkiego domu Zbigniewa Nienackiego, zasn\u0119\u0142am. Jedynie m\u00f3j syn wysiedzia\u0142 wszystkie pi\u0119\u0107 docink\u00f3w, cho\u0107 ca\u0142y serial mamy w domu i ju\u017c go przecie\u017c widzia\u0142. Jednak fajnie by\u0142o ogl\u0105da\u0107 wsp\u00f3lnie, bo ka\u017cdy co\u015b tam ciekawego zaobserwowa\u0142 lub wiedzia\u0142 o serialu. (Ja teraz nadrabiam zaleg\u0142o\u015bci sama w domu. W\u0142a\u015bnie Milski w roli ko\u015bcielnego dobiera si\u0119 do wina na plebanii w Kortumowie.). Nie pojecha\u0142am te\u017c do Boreczna szuka\u0107 „z\u0142otej r\u0119kawicy”, ale i tam w swoim czasie by\u0142am. Na dodatek pogoda nie bardzo nam dopisa\u0142a. By\u0142o po prostu brzydko. Postanowi\u0142am jednak nie podda\u0107 si\u0119 i wyruszy\u0107 w malutk\u0105 podr\u00f3\u017c tropem Pana Samochodzika i wraz z grupk\u0105 Nienackofan\u00f3w w niedziel\u0119 pojecha\u0107 do Mor\u0105ga do muzeum Herdera. I c\u00f3\u017c si\u0119 okaza\u0142o? Nie by\u0142o jak w ksi\u0105\u017cce. W powie\u015bci \u201cPan Samochodzik i Niewidzialni\u201d Nienacki napisa\u0142:
\n„(\u2026) przyjechali\u015bmy do Mor\u0105ga, bardzo starego miasta, kt\u00f3re w czasie minionej wojny uleg\u0142o niemal ca\u0142kowitej zag\u0142adzie, dwa razy bowiem przechodzi\u0142o z r\u0105k do r\u0105k, nim na ruinach ratusza zawieszono bia\u0142o-czerwon\u0105 flag\u0119. Ale od tamtego czasu min\u0119\u0142o ju\u017c ponad trzydzie\u015bci lat, odbudowano domy i ulice, odrestaurowano stary pi\u0119tnastowieczny ratusz, gdzie znalaz\u0142o swe miejsce Muzeum Herdera. Jedyne ruiny w Mor\u0105gu to resztki dawnego krzy\u017cackiego zamku. Ale o przesz\u0142o\u015bci m\u00f3wi\u0105 r\u00f3wnie\u017c resztki mur\u00f3w obronnych. Tu, we wschodniej cz\u0119\u015bci tych mur\u00f3w, znajdowa\u0142a si\u0119 s\u0142ynna wie\u017ca czarownic, gdzie poddawano torturom ofiary zabobonu i ciemnoty.<\/em>
\n Na prostok\u0105tnym starym rynku odrestaurowanego ratusza strzeg\u0105 dwie ogromne armaty. Zaparkowa\u0142em wehiku\u0142 na rynku i zaproponowa\u0142em Monice zwiedzenie Muzeum Herdera. Wielki filozof, ucze\u0144 Kanta I przyjaciel Goethego, przyszed\u0142 na \u015bwiat w ubogiej rodzinie, jego ojciec by\u0142 pocz\u0105tkowo zwyk\u0142ym tkaczem, potem nauczycielem, a dodatkowo dzwonnikiem w ewangelickim ko\u015bciele i przez pewien czas kantorem polskiej gminy. Bieda nie jeden raz go\u015bci\u0142a w domu Herder\u00f3w i nie pozosta\u0142o to potem bez wp\u0142ywu na spo\u0142eczne zainteresowania wielkiego my\u015bliciela.\u201d<\/em>
\nDzi\u015b Muzeum Herdera nie znajduje si\u0119 w Ratuszu Mor\u0105ga, ale w zameczku Von Dohn\u00f3w. W XVI w. burgrabia Achacy Dohna wzni\u00f3s\u0142, wykorzystuj\u0105c fragment gotyckiego muru miejskiego z basztami obronnymi, niewielki zameczek. Budowla po po\u017carze w 1697 r. zosta\u0142a odbudowana i nast\u0119pnie rozbudowana w latach 1717-1719 przez architekta Johanna Caspara Hindersina (1677-1738), kt\u00f3ry nada\u0142 mu charakter reprezentacyjnej rezydencji pa\u0142acowej. Pa\u0142ac zosta\u0142 zniszczony w 1945 r., oczywi\u015bcie przez wojska radzieckie, kt\u00f3re niszczy\u0142y wszystko, co uzna\u0142y za niemieckie. Dlatego, gdy po wojnie w Mor\u0105gu powsta\u0142o Muzeum Herdera, umieszczono w miejskim ratuszu. Teraz jednak zajechali\u015bmy nie do ratusza, a do pa\u0142acu Von Dohn\u00f3w, bo w latach 1975-1985 staraniem Wojew\u00f3dzkiego Konserwatora Zabytk\u00f3w w Olsztynie pa\u0142ac odbudowano\u2026 Tak wi\u0119c trafili\u015bmy do ca\u0142kiem sporego muzeum, w kt\u00f3rym dwie sale po\u015bwi\u0119cone s\u0105 Herderowi.<\/em>
\n – A czy przynajmniej wie pani, kto to by\u0142 Johann Gottfried Herder? – Zadrwi\u0142em przed drzwiami muzeum.<\/em>
\n – Pami\u0119tam z lekcji literatury. \u201cSturm und Drang\u201c, pocz\u0105tki Romantyzmu.<\/em>
\n Odetchn\u0105\u0142em z ulg\u0105.<\/em>
\n – To \u015bwietnie, panno Moniko – powiedzia\u0142em – i radz\u0119 poduczy\u0107 si\u0119 literatury. Mam przeczucie, \u017ce w przygodach, kt\u00f3re nas teraz czekaj\u0105, nie odegraj\u0105 roli szybkostrzelne pistolety z film\u00f3w o Bondzie, ale ten zwyci\u0119\u017cy, kto si\u0119 wyka\u017ce lepsz\u0105 znajomo\u015bci\u0105 historii literatury. Uroda i posiadanie nawet dwudziestu peruk nie pomo\u017ce w wyja\u015bnieniu zagadki, dlaczego pewna stara pani w dalekim kraju dowiedziawszy si\u0119, \u017ce tutaj oto istnieje Muzeum Herdera, napisa\u0142a do ministra kultury bardzo d\u0142ugi list.”<\/em>
\nKim by\u0142 Johann Gottfried Herder? Nienacki ustami Pana Samochodzika powiedzia\u0142by, \u017ce filozofem, ale… to nie wszystko. Gdy czyta si\u0119 jego my\u015bli i tym samym poznaje jego pogl\u0105dy, mo\u017cna doj\u015b\u0107 do wniosku, \u017ce… zwolennikiem Unii Europejskiej. To odkrycie troch\u0119 mnie ubawi\u0142o, bo zwiedzali\u015bmy Muzeum Herdera w dniu wybor\u00f3w do Parlamentu Europejskiego.
\nHerder darzy\u0142 wielkim szacunkiem ludy s\u0142owia\u0144skie. Nauczy\u0142 si\u0119 tego pracuj\u0105c, jako kaznodzieja w latach 1764-1769 w Rydze, stolicy Inflant. Miasto od 1710 roku nale\u017ca\u0142o do rosyjskiego imperium carskiego. Herder obserwowa\u0142 jak zgodnie \u017cyj\u0105 tu ludzie r\u00f3\u017cnych narodowo\u015bci, odr\u0119bni sobie kulturowo i zapewne to rozpala\u0142o jego umys\u0142. By\u0142 wielkim wrogiem wojny, kt\u00f3r\u0105 uwa\u017ca\u0142 za ca\u0142e z\u0142o ludzko\u015bci. I cho\u0107 sympatyzowa\u0142 z Rewolucj\u0105 Francusk\u0105 to przewroty i zamieszki polityczne uwa\u017ca\u0142 „za oznaki barbarzy\u0144stwa, arogancji w\u0142adzy i dzikiej samowoli.” Pewnie przyczyni\u0142 si\u0119 do tego jakobi\u0144ski przewr\u00f3t. W ka\u017cdym razie Herder wzywa\u0142 wszystkich rz\u0105dz\u0105cych do zapobieganiu rewolucjom poprzez wprowadzanie reform. Twierdzi\u0142 te\u017c, \u017ce narody powinny wsp\u00f3\u0142pracowa\u0107 ze sob\u0105 poniewa\u017c „pok\u00f3j jest naturalnym stanem nieuciemi\u0119\u017conego rodzaju ludzkiego”. By\u0142 zwolennikiem prawa narod\u00f3w do samostanowienia.
\n„I weszli\u015bmy do muzeum, gdzie przedstawi\u0142em si\u0119 kustoszce, jako pracownik Centralnego Zarz\u0105du Muze\u00f3w i Ochrony Zabytk\u00f3w. W jej towarzystwie obejrzeli\u015bmy wszystkie eksponaty. D\u0142ug\u0105 chwil\u0119 sta\u0142em przed zawieszonym na \u015bcianie medalem z podobizn\u0105 Jana Herdera, wpatruj\u0105c si\u0119 w szlachetny profil my\u015bliciela.<\/em>
\n – Z pyta\u0144, kt\u00f3re mi pan zada\u0142 – odezwa\u0142a si\u0119 kustoszka – zorientowa\u0142am si\u0119, \u017ce interesuj\u0105 pana przede wszystkim pami\u0105tki po Herderze. Czy\u017cby zbli\u017ca\u0142a si\u0119 nieznana mi rocznica, dotycz\u0105ca Herdera? Wczoraj przyjecha\u0142 tutaj tak\u017ce pewien pan z Warszawy i bardzo interesowa\u0142 si\u0119 naszymi eksponatami. O tej porze roku rzadko mamy takie odwiedziny. Co innego w sezonie…<\/em>
\n Znieruchomia\u0142em.<\/em>
\n – A jak wygl\u0105da\u0142 ten cz\u0142owiek?<\/em>
\n – Do\u015b\u0107 m\u0142ody, przystojny blondyn. Mia\u0142 w r\u0119ku czarny kapelusz i przyby\u0142 samochodem marki „Fiat”.<\/em>
\n – Tajemniczy Blondyn w czarnym kapeluszu – szepn\u0119\u0142a Monika.<\/em>
\n – Czy mo\u017ce mi pani powiedzie\u0107, na co szczeg\u00f3ln\u0105 uwag\u0119 zwraca\u0142 ten cz\u0142owiek? – zapyta\u0142em.<\/em>
\n – To trudno powiedzie\u0107. Po prostu ogl\u0105da\u0142 eksponaty i pyta\u0142 o ka\u017cdy do\u015b\u0107 szczeg\u00f3\u0142owo. Wreszcie dziwnie za\u017cartowa\u0142. Powiedzia\u0142, \u017ce mamy tak niewiele pami\u0105tek po Herderze, \u017ce nawet chyba nie by\u0142oby co tu ukra\u015b\u0107. Rzeczywi\u015bcie, nasze muzeum jest pod tym wzgl\u0119dem do\u015b\u0107 ubogie. Ale \u017cart by\u0142. Niestosowny, prawda?<\/em>
\n – To chyba nie by\u0142 \u017cart – rzek\u0142em po pewnym namy\u015ble. – By\u0107 mo\u017ce przyjecha\u0142 tutaj, aby sprawdzi\u0107, czy nie da\u0142oby si\u0119 czego\u015b ukra\u015b\u0107. Do Warszawy przyby\u0142 bowiem cudzoziemiec, kt\u00f3ry by\u0107 mo\u017ce kupi\u0142by ch\u0119tnie jaki\u015b stary manuskrypt zwi\u0105zany z dziejami kultury niemieckiej, nie pytaj\u0105c o pochodzenie przedmiotu. Na mi\u0119dzynarodowych aukcjach stale zwy\u017ckuj\u0105 stare manuskrypty i listy wielkich ludzi.<\/em>
\n – Wi\u0119c to by\u0142 z\u0142odziej?! – Przerazi\u0142a si\u0119 kustosz. – A tak sympatycznie wygl\u0105da\u0142…<\/em>
\n Po\u017cegna\u0142em kustoszk\u0119 i znowu wraz z Monik\u0105 zasiad\u0142em w wehikule, kt\u00f3ry skierowa\u0142em na szos\u0119 do Ma\u0142dyt.”<\/em>
\nMy ruszyli\u015bmy zwiedza\u0107 ruiny pruskich pa\u0142ac\u00f3w. W g\u0142owie ko\u0142ata\u0142y si\u0119 cytaty z Herdera, kt\u00f3rych pr\u00f3\u017cno szuka\u0142am po powrocie do domu w Internecie. Znalaz\u0142am ich wiele, ale nie te prounijne. Niestety w Muzeum nie wolno by\u0142o robi\u0107 zdj\u0119\u0107. Pami\u0119tam wi\u0119c og\u00f3lny sens herderowskich my\u015bli, nie za\u015b tre\u015b\u0107 jego publikacji, kt\u00f3rych cytaty wisia\u0142y na muzealnych \u015bcianach. Pami\u0119tam te\u017c swoj\u0105 my\u015bl, \u017ce Hitler to musia\u0142 tego Herdera nienawidzi\u0107. \u017beby Niemiec z tak\u0105 sympati\u0105 pisa\u0142 o S\u0142owianach?! O! Gloryfikacja tych „podludzi” musia\u0142a by\u0107 Fuehrerowi nie w smak.
\nA pruskie pa\u0142ace? Nienacki wielokrotnie opisywa\u0142 ich losy, gdy przez teren Prus przetoczy\u0142a si\u0119 wojna. Armia Czerwona nie zostawia\u0142a na tych budowlach suchej nitki. Ch\u0119tnie zr\u00f3wna\u0142aby je z ziemi\u0105, ale\u2026 \u017ce by\u0142o to zbyt pracoch\u0142onne to zostawia\u0142a to zadanie ogniowi, za pomoc\u0105 kt\u00f3rego rozprawia\u0142a si\u0119 z tym, co w jej poj\u0119ciu by\u0142o szwabskie. W ten spos\u00f3b zniszczono zamek w Szymbarku, kt\u00f3ry by\u0142 niemal tak wielki jak Malbork. Niestety mia\u0142 to nieszcz\u0119\u015bcie, \u017ce nale\u017ca\u0142 do rodu von Finckenstein\u00f3w. Podobnie by\u0142o z pa\u0142acem w S\u0142obitach, przed ktorym nad stawem siedz\u0105 dzi\u015b w\u0119dkarze. Ocala\u0142y nieliczne zabytki. Miedzy innymi pa\u0142ac w Kwitajnach, kt\u00f3rego w\u0142a\u015bcicielk\u0105 by\u0142a hrabina Marion D\u00f6nhoff, dziennikarka niemiecka, rzeczniczka pojednania polsko-niemieckiego, autorka ksi\u0105\u017cek, kt\u00f3rych tematem by\u0142y Prusy Wschodnie. Na rok przed \u015bmierci\u0105 w 2002 roku otrzyma\u0142a nagrod\u0119 Kapitu\u0142y im. Biskupa Ignacego Krasickiego \u201eza \u015bwiat\u0142\u0105 dzia\u0142alno\u015b\u0107 dziennikarsk\u0105, pisarsk\u0105 i spo\u0142eczn\u0105 na rzecz zrozumienia, pojednania oraz przyja\u017ani narod\u00f3w s\u0105siedzkich Europy\u201d. Czy\u017c nie nieodrodna c\u00f3ra swojej ziemi, kt\u00f3ra wydala Herdera i przygarn\u0119\u0142a Nienackiego? Podczas II wojny \u015bwiatowej Marion by\u0142a dzia\u0142aczk\u0105 opozycji antyhitlerowskiej i wsp\u00f3\u0142uczestniczy\u0142a w nieudanym zamachu na \u017cycie Adolfa Hitlera. W styczniu 1945 opu\u015bci\u0142a Prusy Wschodnie, uciekaj\u0105c konno przed nadci\u0105gaj\u0105c\u0105 Armi\u0105 Czerwon\u0105. Swoj\u0105 siedmiotygodniow\u0105 ucieczk\u0119 opisa\u0142a w ksi\u0105\u017cce \u201cNazwy, kt\u00f3rych nikt ju\u017c nie wymienia\u201c. C\u00f3\u017c\u2026 dla nas jej posiad\u0142o\u015b\u0107 to nie Quittainen, ale Kwitajny. Za\u015b miejsce gdzie mie\u015bci si\u0119 muzeum Herdera i gdzie 23 wrze\u015bnia 1994 roku zmar\u0142 Zbigniew Nienacki to Mor\u0105g, a nie Mohrungen.
\nPS. W tym roku mija 265 rocznica urodzin Johanna Gottfrieda Herdera, 100 rocznica urodzin Marion D\u00f6nhoff i… 15 rocznica \u015bmierci Zbigniewa Nienackiego. Ca\u0142\u0105 tr\u00f3jk\u0119 \u0142\u0105czy ziemia mor\u0105ska.
\nPS.2. Fragmenty powie\u015bci „Pan Samochodzik i Niewidzialni” na podstawie I wydania ksi\u0105\u017cki z 1977 roku, kt\u00f3re ukaza\u0142o si\u0119 nak\u0142adem wydawnictwa Pojezierze.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

„Szanowny Panie Ministrze Nazwisko moje brzmi Anna von Dobeneck, z domu Gottlieb; Mieszkam we Frankfurcie nad Menem przy ulicy Zygfryda 7. Przed kilkoma dniami przeczyta\u0142am w niemieckiej gazecie artyku\u0142 o tym, jak wygl\u0105da obecnie \u017cycie na terenie dawnych Prus Wschodnich, nale\u017c\u0105cych do Polski. Dowiedzia\u0142am si\u0119,…<\/p>\n

Czytaj dalej… Na tropie pro unijnego filozofa i\u2026 pewnej dziennikarki<\/span><\/a><\/div>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[5,6],"tags":[965,1014,1550],"class_list":["post-923","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-kultura","category-pisarstwo","tag-pan-samochodzik","tag-pisarstwo-2","tag-zbigniew-nienacki","wpcat-5-id","wpcat-6-id"],"_links":{"self":[{"href":"http:\/\/blog.piekarska.com.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/923","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"http:\/\/blog.piekarska.com.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"http:\/\/blog.piekarska.com.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/blog.piekarska.com.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/blog.piekarska.com.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=923"}],"version-history":[{"count":0,"href":"http:\/\/blog.piekarska.com.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/923\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"http:\/\/blog.piekarska.com.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=923"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"http:\/\/blog.piekarska.com.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=923"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"http:\/\/blog.piekarska.com.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=923"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}