{"id":4792,"date":"2014-06-09T23:20:16","date_gmt":"2014-06-09T22:20:16","guid":{"rendered":"http:\/\/piekarska.blog.pl\/?p=4792"},"modified":"2014-06-09T23:20:16","modified_gmt":"2014-06-09T22:20:16","slug":"czas-jak-rzeka","status":"publish","type":"post","link":"http:\/\/blog.piekarska.com.pl\/?p=4792","title":{"rendered":"Czas jak rzeka"},"content":{"rendered":"

W jednej z ksi\u0105g o przygodach Tytusa, Romka i A?Tomka jest maszyna do odczytywania artyku\u0142\u00f3w z g\u0142owy. Wprawdzie bohaterom najpierw wysz\u0142a ?cha\u0142a? a nie artyku\u0142, ale to dlatego, \u017ce firma produkuj\u0105ca maszyn\u0119 omy\u0142kowo przys\u0142a\u0142a inn\u0105, kt\u00f3ra s\u0142u\u017cy\u0142a do wypieku chleba. Zak\u0142adam jednak, \u017ce w wyobra\u017ani Papcia Chmiela taka maszyna istnia\u0142a Niestety w rzeczywisto\u015bci tak nie jest. I dlatego, gdy pojecha\u0142am na Litw\u0119, na XXI Maj nad Wili\u0105, to mimo moich najwi\u0119kszych i najszczerszych pragnie\u0144, by opisywa\u0107 wszystko na bie\u017c\u0105co ? nie da\u0142am rady. Szybko zacz\u0119\u0142am wi\u0119c \u017ca\u0142owa\u0107, \u017ce nie ma maszyny, kt\u00f3ra pisa\u0142aby prosto z mojej g\u0142owy. Siadanie do pisania prze\u017cy\u0107, gdy ju\u017c jest tyle dni od powrotu i w mi\u0119dzyczasie wydarzy\u0142a si\u0119 masa innych rzeczy, to po prostu nie to samo. Ju\u017c nie napisz\u0119 tego tak, jakbym zrobi\u0142a to wtedy. Nie opisz\u0119 tych wszystkich wzrusze\u0144, mieszanych uczu\u0107, jakie targa\u0142y mn\u0105, gdy przemierza\u0142am uliczki Wilna i podr\u00f3\u017cowa\u0142am do innych miejsc, patrz\u0105c przez okno na litewski krajobraz. Jedno jest pewne. Nie dziwi\u0119, si\u0119, \u017ce Mickiewicz pisa\u0142 o Litwie, \u017ce ?jeste\u015b, jak zdrowie? ani, \u017ce twierdzi\u0142: ?ile ci\u0119 ceni\u0107 trzeba, ten tylko si\u0119 dowie, kto ci\u0119 straci\u0142?, bo \u015bwietnie zacz\u0119\u0142am rozumie\u0107 Polak\u00f3w mieszkaj\u0105cych na Litwie, \u017ce nie chc\u0105 stamt\u0105d wyjecha\u0107. Nie chc\u0105 traci\u0107 tego magicznego czego\u015b. Jak powiedzieli mi ludzie z Teatru Polskiego w Wilnie, kto\u015b musi dba\u0107 o polsko\u015b\u0107 tam. Nie mog\u0105 wszyscy tej Litwy opu\u015bci\u0107.<\/span><\/p>\n

\"\"<\/p>\n

Oczywi\u015bcie w podr\u00f3\u017c zabra\u0142am ze sob\u0105 symbolicznie: ?Wiersze? Adama Mickiewicza oraz ?Pana Tadeusza?, czyli po litewsku ? ?Ponas Tadas?.<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

Wyjazd by\u0142 niezwyk\u0142y z wielu powod\u00f3w. Nie tylko dlatego, \u017ce pierwszy raz jecha\u0142am na Litw\u0119, a co za tym idzie mia\u0142am pierwszy raz zobaczy\u0107 tamten \u015bwiat. By\u0142 niezwyk\u0142y, bo niezwyk\u0142e by\u0142o towarzystwo. Organizatorem by\u0142 Romuald Mieczkowski – \u017cyj\u0105cy od zawsze na styku dw\u00f3ch kultur i zawieszony mi\u0119dzy Wilnem nad Wili\u0105 i warszaw\u0105 nad Wis\u0142\u0105. To on 22 lata temu wymy\u015bli\u0142 ten poetycki festiwal. Co roku zaprasza na niego wybitne osoby ze \u015bwiata poezji. Co roku s\u0105 to ludzie o niezwyk\u0142ej wra\u017cliwo\u015bci i r\u00f3wnie fascynuj\u0105cych \u017cyciorysach. Tym razem by\u0142a m.in. Barbara M\u0142ynarska-Ahrens, mieszkaj\u0105ca na sta\u0142e w Szwajcarii. Aktorka i poetka, a prywatnie siostra Wojciecha M\u0142ynarskiego. Spokrewniona z Emilem M\u0142ynarskim, kt\u00f3rego dworek w I\u0142gowie odwiedzili\u015bmy. C\u00f3\u017c to by\u0142a za wycieczka! Podziwia\u0142am jak pani Barbara dzielnie si\u0119 trzyma\u0142a! Do I\u0142gowa przyjecha\u0142a, podobnie jak my, po raz pierwszy. Dla nas to obce miejsce na mapie \u015bwiata. Ale dla niej, kt\u00f3ra podobnie jak ja, pasjonuje si\u0119 histori\u0105 swoich przodk\u00f3w, to podr\u00f3\u017c w g\u0142\u0105b swoich korzeni.<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

Kilka lat temu w I\u0142gowie uratowano dw\u00f3r Emila M\u0142ynarskiego przed rozbi\u00f3rk\u0105. Wpisano te\u017c do rejestru zabytk\u00f3w. Drewniany dw\u00f3r czeka teraz na przekszta\u0142cenie w dom pracy tw\u00f3rczej, o\u015brodek kultury polskiej itd. Miejscowy ko\u015bci\u00f3\u0142 wybudowali przodkowie pani Barbary. Ci z rodu Talko-Hryncewicz\u00f3w. Tu jedna z prabab\u0107 wzi\u0119\u0142a \u015blub wbrew woli rodziny. Historia, jak z Romea i Julii, ale poniewa\u017c nie moja, wi\u0119c pozostawi\u0119 jej dok\u0142adny opis pani Barbarze i jej talentowi. Umie\u015bci\u0142a to zreszt\u0105 w wierszu.<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

Na miejscowym cmentarzu dosz\u0142o do osobliwego spotkania kuzynek… pani Barbara ? Polka mieszkaj\u0105ca w Szwajcarii i pani Lidia ? Litwinka z I\u0142gowa, kt\u00f3rej rodowe nazwisko, cho\u0107 brzmia\u0142o kiedy\u015b Hryncewicz teraz brzmi Hryncevicius. Ta rozmowa, kiedy jedna \u0142aman\u0105 a druga nienagann\u0105 polszczyzn\u0105 m\u00f3wi\u0142y sobie o prababciach i babciach i kt\u00f3ra od kogo jest, by\u0142a dla nas obserwator\u00f3w spotkania niezapomniana. Odbywa\u0142a si\u0119 nad grobami w\u0142a\u015bcicieli I\u0142gowa i budowniczych miejscowego ko\u015bcio\u0142a ? przodk\u00f3w obu pa\u0144. Nad grobami pochylonymi, nadgryzionymi z\u0119bem czasu, ale obsadzonymi \u015bwie\u017cymi kwiatami. I to te\u017c robi\u0142o ogromne wra\u017cenie. Tak jak wn\u0119trze miejscowego ko\u015bcio\u0142a, stoj\u0105ca obok dzwonnica, jak nale\u017c\u0105cy kiedy\u015b do Emila M\u0142ynarskiego ?dw\u00f3r szlachecki z drzewa lecz podmurowany?, jak jego ganek i schody ku widokowi na pasy ?\u0142\u0105k zielonych, szeroko nad b\u0142\u0119kitnym Niemnem rozci\u0105gnionych?.<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

W\u015br\u00f3d go\u015bci by\u0142 te\u017c dr G\u00e9<\/span>za Cs\u00e9<\/span>by ? t\u0142umacz, poeta i kulturoznawca. Prywatnie syn Polki i W\u0119gra. St\u0105d \u015bwietna znajomo\u015b\u0107 j\u0119zyka w\u0119gierskiego. Gdyby nie typowe w\u0119gierskie imi\u0119 i nazwisko oraz fakt, \u017ce towarzyszy\u0142a mu \u017cona W\u0119gierka, z kt\u00f3r\u0105 rozmawia\u0142 po w\u0119giersku ? nie mo\u017cna by by\u0142o po jego s\u0142ownictwie czy akcencie pozna\u0107, \u017ce urodzi\u0142 si\u0119 nad Balatonem i ko\u0144czy\u0142 w\u0119gierskie szko\u0142y i uczelnie. Jego mama Halina Waroczewska by\u0142a uchod\u017ac\u0105 z Polski. Wraz z babci\u0105 w 1939 roku uciek\u0142y na W\u0119gry, jak wielu innych Polak\u00f3w. G\u00e9<\/span>za Cs\u00e9<\/span>by da\u0142 mi sw\u00f3j tomik wierszy. Tytu\u0142 ?Niedzielny koncert?.<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

Smakuj\u0119 go powoli. Wiersze s\u0105 w dw\u00f3ch j\u0119zykach. Po w\u0119giersku, kt\u00f3rego to j\u0119zyka uczy\u0142am si\u0119 20 lat temu i niewiele pami\u0119tam, poza skomplikowana gramatyk\u0105 pe\u0142n\u0105 regu\u0142 pozbawionych wyj\u0105tk\u00f3w. G\u00e9<\/span>za opowiada\u0142 o swojej rodzinie. O tym, \u017ce polskiego nauczy\u0142 si\u0119 od matki. W tomiku znalaz\u0142am wiersz:<\/p>\n

M\u00f3j polski dziadek<\/b><\/i><\/p>\n

Ulica G\u00f3rczewska 14.
\n\u0141apanka, \u017co\u0142dacy i rozkaz.
\nSalwa. 40 krwistych strug na \u015bniegu. <\/i><\/p>\n

Dzie\u0144 by\u0142 zimny, zimowy. 23 grudnia.
\nNazajutrz wigilia.<\/i><\/p>\n

60 lat p\u00f3\u017aniej stan\u0105\u0142em tam, lecz \u015bladu kul nie by\u0142o.
\nNie by\u0142o domu, ni p\u0142otu.
\nTylko tablica na \u015bcianie z wielkiej p\u0142yty.
\nPoni\u017cej znicz ? ju\u017c obcy. <\/i><\/p>\n

Prze\u0142o\u017cy\u0142 Kazimierz Sutarski. <\/i><\/p>\n

Dla mnie, Warszawianki, kt\u00f3ra stara si\u0119 pozna\u0107 ka\u017cdy kamie\u0144 swojego miasta, a tak\u017ce dla osoby, kt\u00f3ra cz\u0119sto je\u017adzi po \u015bladach przodk\u00f3w, to wiersz absolutnie niezwyk\u0142y. O historii, my\u015blach i emocjach. O up\u0142ywie czasu, rodzinie i pami\u0119ci. O ulotno\u015bci. A przecie\u017c tak niewiele w nim s\u0142\u00f3w.<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

W\u015br\u00f3d uczestnik\u00f3w by\u0142 te\u017c Seifu Gebru, kt\u00f3ry od \u0107wier\u0107 wieku mieszka w Poznaniu, ale do Polski przyjecha\u0142 z Etiopii. Przyznam, \u017ce bawi\u0142y nas spojrzenia Litwin\u00f3w, kt\u00f3rzy w kawiarniach zamieniali si\u0119 w s\u0142up soli, na d\u017awi\u0119k polskiego j\u0119zyka wydobywaj\u0105cego si\u0119 z ust czarnosk\u00f3rego faceta. Podczas wyjazdu w kilku miejscach czytali\u015bmy swoje wiersze. (Pisz\u0119 ?\u015bmy?, bo ja te\u017c czyta\u0142am co\u015b ze swoich pseudopoetyckich wypocin.) W pewnym momencie Seifu przeczyta\u0142 wiersz o Polsce ? swojej drugiej Ojczy\u017anie. Niestety nie ukaza\u0142 si\u0119 w \u017cadnym tomiku wierszy, wi\u0119c nie mog\u0119 go zacytowa\u0107, ale wiersz wzrusza\u0142 niepomiernie. Dodatkowo Seifu czyta\u0142 go na schodach ko\u015bcio\u0142a Ojc\u00f3w Bazylian\u00f3w, tu\u017c ko\u0142o budynku, gdzie by\u0142a ?Cela Konrada?.<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

To tu prawie dwie\u015bcie lat temu wi\u0119ziono Adama Mickiewicza za to, \u017ce wraz z przyjacielem Tomaszem Zanem stworzy\u0142 zwi\u0105zek Filaret\u00f3w. I fakt, \u017ce Seifu czyta\u0142 to w takim miejscu, czyni\u0142 t\u0119 sytuacj\u0119 jeszcze bardziej niesamowit\u0105.<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

Wracam my\u015blami do wyjazdu do Wilna, do Niemna, Wilejki, wizyty w po\u0142o\u017conej nad t\u0105 rzeczk\u0105 pracowni pewnej rosyjskiej rze\u017abiarki, do Trok\u00f3w, znanych do tej pory tylko z poczt\u00f3wek, do I\u0142gowa z tym dworem Emila M\u0142ynarskiego, do klasztoru Kamedu\u0142\u00f3w w Po\u017caj\u015bciu, w kt\u00f3rym w czasach ZSRR by\u0142 m.in. zak\u0142ad psychiatryczny.<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

Wracam my\u015blami do pewnego spotkania, kt\u00f3re mia\u0142o miejsce w wile\u0144skim autobusie. Jecha\u0142am do ambasady zag\u0142osowa\u0107 w wyborach do PE. Spyta\u0142am pani\u0105 w wieku ok. 60-tki po rosyjsku kiedy mam wysi\u0105\u015b\u0107. A pani do mnie po polsku, z tym za\u015bpiewem, \u017ce poka\u017ce mi. Podr\u00f3\u017c trwa\u0142a. A pani, nie pytana, nie naciskana, wyrzuca\u0142a z siebie opowie\u015b\u0107 o sobie i swoim polsko-litewskim losie.<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

– M\u00f3j wnuk, jak by\u0142 ma\u0142y, to m\u00f3wi\u0142 do mnie i po polsku i po litewsku. Jak mia\u0142 cztery lata poszed\u0142 do przedszkola. Odwiedzam go po miesi\u0105cu a on m\u00f3wi: ?Babciu, jak ja nienawidz\u0119 Polak\u00f3w!? ?A za co?? ? pytam. ?Nie wiem ? odpar\u0142, ? ale nienawidz\u0119!? ?Ale ja jestem Polk\u0105!? ?Ciebie to babciu kocham?. A potem by\u0142o jeszcze gorzej! Opowiada\u0142 mi, ze Polacy ciemi\u0119\u017cyli t\u0119 Litw\u0119 i byli tu okupantami. Opowiedzia\u0142am mu wi\u0119c o Jadwidze i Jagielle, kt\u00f3rzy byli ma\u0142\u017ce\u0144stwem i spyta\u0142am: ?Czy tw\u00f3j ojciec Polak okupuje twoj\u0105 mam\u0119 Litwink\u0119?? Powiedzia\u0142, ze nie. Teraz ma siedemna\u015bcie lat i niby co\u015b tam rozumie, ale indoktrynacja w szkole i \u015brodowisku litewskich koleg\u00f3w jest straszna. Kiedy\u015b tak nie by\u0142o.<\/em><\/p>\n

I w\u0142a\u015bnie dlatego wracaj\u0105c my\u015blami do mojego pobytu na Litwie nuc\u0119 za Czes\u0142awem (nomen omen) Niemenem:<\/p>\n

Czas jak rzeka <\/b><\/i><\/p>\n

Gdzie modra rzeka niesie wody swe,
\ntam s\u0142o\u0144ca blask ujrza\u0142em pierwszy raz,
\nnad brzegiem jej sp\u0119dzi\u0142em tyle chwil,
\n\u017ce dzi\u015b bez rzeki smutno mi,
\ntam ka\u017cdy dzie\u0144 to skarb
\ndzi\u015b m\u00f3j jedyny skarb. <\/i><\/p>\n

Cho\u0107 czas jak rzeka jak rzeka p\u0142ynie,
\nunosz\u0105c w przesz\u0142o\u015b\u0107 tamte dni,
\ncho\u0107 czas jak rzeka jak rzeka p\u0142ynie,
\nunosz\u0105c w przesz\u0142o\u015b\u0107 tamte dni, <\/i><\/p>\n

Do dni dzieci\u0144stwa wraca moja my\u015bl,
\nw marzeniach moich \u017cyje rzeka ta,
\ntak bardzo chcia\u0142bym by\u0107 nad brzegiem jej
\nwi\u0119c niech wspomnienie dalej trwa
\ntam ka\u017cdy dzie\u0144 to skarb
\ndzi\u015b m\u00f3j jedyny skarb. <\/i><\/p>\n

I twierdz\u0119, \u017ce mia\u0142 on na my\u015bli Niemen.<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

Nie mam kresowych korzeni. Ale po wizycie na Litwie \u015bwietnie rozumiem mickiewiczowsk\u0105 inwokacj\u0119 do ?Ponas Tadas?. Rozumiem uczucia, kt\u00f3re targaj\u0105 tymi, kt\u00f3rzy mieszkali w tych stronach i musieli je opu\u015bci\u0107. Rozumiem te\u017c, co czuj\u0105 ci, kt\u00f3rzy tam ci\u0105gle \u017cyj\u0105. Na przek\u00f3r wszystkiemu. Na przek\u00f3r wnukom, kt\u00f3re czuj\u0105 si\u0119 Litwinami i potrafi\u0105 swoich polskich przodk\u00f3w nazwa\u0107 okupantami.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

W jednej z ksi\u0105g o przygodach Tytusa, Romka i A?Tomka jest maszyna do odczytywania artyku\u0142\u00f3w z g\u0142owy. Wprawdzie bohaterom najpierw wysz\u0142a ?cha\u0142a? a nie artyku\u0142, ale to dlatego, \u017ce firma produkuj\u0105ca maszyn\u0119 omy\u0142kowo przys\u0142a\u0142a inn\u0105, kt\u00f3ra s\u0142u\u017cy\u0142a do wypieku chleba. Zak\u0142adam jednak, \u017ce w wyobra\u017ani…<\/p>\n

Czytaj dalej… Czas jak rzeka<\/span><\/a><\/div>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[4,5,6,7,11],"tags":[42,197,488,616,617,732,966,1374,1459],"class_list":["post-4792","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-dziennikarstwo","category-kultura","category-pisarstwo","category-podroze-2","category-prywatne","tag-adam-mickiewicz","tag-cela-konrada","tag-ilgow","tag-klasztor-kamedulow-w-pozajsciu","tag-klasztor-o-o-bazylianow","tag-litwa","tag-pan-tadeusz","tag-troki","tag-wilno","wpcat-4-id","wpcat-5-id","wpcat-6-id","wpcat-7-id","wpcat-11-id"],"_links":{"self":[{"href":"http:\/\/blog.piekarska.com.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/4792","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"http:\/\/blog.piekarska.com.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"http:\/\/blog.piekarska.com.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/blog.piekarska.com.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/blog.piekarska.com.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=4792"}],"version-history":[{"count":0,"href":"http:\/\/blog.piekarska.com.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/4792\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"http:\/\/blog.piekarska.com.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=4792"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"http:\/\/blog.piekarska.com.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=4792"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"http:\/\/blog.piekarska.com.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=4792"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}