Po moim ostatnim felietonie na temat wypowiedzi S\u0142awomira Mentzena wyla\u0142a si\u0119 na mnie fala hejtu \u2013 nie tylko w komentarzach, ale tak\u017ce w wiadomo\u015bciach prywatnych. Na szcz\u0119\u015bcie wiele lat temu ustawi\u0142am telefon tak, \u017ce mo\u017cna do mnie zadzwoni\u0107 jedynie z numeru z identyfikacj\u0105. Jestem wi\u0119c wolna od telefonicznych wyzwisk.<\/p>\n
Opr\u00f3cz wyzwisk s\u0105 te\u017c i komentarze, kt\u00f3re pokazuj\u0105, \u017ce ludzie nie wiedz\u0105, o co chodzi, ale mimo to wypowiadaj\u0105 si\u0119 z przekonaniem. Najcz\u0119stszy zarzut dotyczy zasad wolnego rynku, popytu i poda\u017cy oraz ekonomii. C\u00f3\u017c\u2026 to najcz\u0119stszy b\u0142\u0105d komentuj\u0105cych, kt\u00f3rzy zapominaj\u0105, \u017ce podstawy ekonomii oczywi\u015bcie dzia\u0142aj\u0105, ale nie do ca\u0142ej dziedziny sztuki \u2013 bo obraz to nie \u015brubka w \u017celaznym sklepie, a ksi\u0105\u017cka to nie chleb.<\/p>\n
Czytam te\u017c g\u0142osy poparcia dla S\u0142awomira Mentzena, w kt\u00f3rych pojawiaj\u0105 si\u0119 pytania: \u201eCzym zwykli ludzie s\u0105 gorsi?\u201d. Odpowiadam: nikt nie jest gorszy. Ale je\u015bli kto\u015b uwa\u017ca, \u017ce arty\u015bci nie powinni otrzymywa\u0107 \u017cadnego wsparcia z bud\u017cetu pa\u0144stwa, to niech konsekwentnie domaga si\u0119 te\u017c likwidacji dop\u0142at dla rolnik\u00f3w i g\u00f3rnik\u00f3w. Tylko w 2025 roku na g\u00f3rnictwo<\/strong> planowano przekaza\u0107 ok. 9 miliard\u00f3w<\/strong> z\u0142otych z bud\u017cetu pa\u0144stwa. Do emerytur rolniczych<\/strong> z KRUS dop\u0142aca si\u0119 rocznie ok. 24 miliardy<\/strong> z\u0142otych \u2013 sk\u0142adki rolnik\u00f3w pokrywaj\u0105 zaledwie ok. 8% wydatk\u00f3w. To s\u0105 sta\u0142e, gigantyczne transfery publiczne do tych grup zawodowych. Nikt nie nazywa ich \u201edarmozjadami\u201d.<\/p>\n Dla por\u00f3wnania: ca\u0142y system wsparcia dla artyst\u00f3w<\/strong> ma kosztowa\u0107 w pierwszym roku ok. 350\u2013380 milion\u00f3w<\/strong> z\u0142otych. To jest skala, o kt\u00f3rej warto pami\u0119ta\u0107, gdy kto\u015b krzyczy o \u201emarnowaniu pieni\u0119dzy podatnik\u00f3w\u201d na artyst\u00f3w.<\/p>\n Wielu komentuj\u0105cych najwyra\u017aniej nawet nie przeczyta\u0142o samej ustawy o zabezpieczeniu socjalnym os\u00f3b wykonuj\u0105cych zaw\u00f3d artystyczny. Jak t\u0142umaczy\u0142a ministra kultury Marta Cienkowska, chodzi o tw\u00f3rc\u00f3w, kt\u00f3rzy przez brak ci\u0105g\u0142o\u015bci zlece\u0144 trac\u0105 dost\u0119p do ubezpieczenia zdrowotnego i \u015bwiadcze\u0144 spo\u0142ecznych. To nie jest sponsorowanie wielkich gwiazd. To jest realna pomoc artystom, kt\u00f3rzy gwiazdami nie s\u0105 \u2013 a jest ich przyt\u0142aczaj\u0105ca wi\u0119kszo\u015b\u0107. Te dop\u0142aty do ZUS nie b\u0119d\u0105 dotyczy\u0107 ani Dody ani nawet mnie. Dlaczego? Pr\u00f3g dochodowy w ustawie jest bardzo niski. Przy minimalnym wynagrodzeniu obowi\u0105zuj\u0105cym od stycznia 2026 r. (4806 z\u0142 brutto miesi\u0119cznie) \u015bredni roczny doch\u00f3d z trzech poprzednich lat nie mo\u017ce przekracza\u0107 72 090 z\u0142 brutto. To oznacza, \u017ce pomoc jest skierowana wy\u0142\u0105cznie do artyst\u00f3w naprawd\u0119 najs\u0142abiej zarabiaj\u0105cych.<\/p>\n Podobny poziom \u201edebaty\u201d co Mentzen reprezentuje niedawna wypowied\u017a Skolima, kt\u00f3ry w swoim live\u2019ie podczas promocji w\u0142asnych kie\u0142basek (sic!) artyst\u00f3w domagaj\u0105cych si\u0119 podstawowych zabezpiecze\u0144 socjalnych nazwa\u0142 wprost \u201ekurwami i \u0107punami\u201d. Stwierdzi\u0142, \u017ce \u201estarzy przechlali ca\u0142\u0105 karier\u0119, prze\u0107pali\u201d, a \u201em\u0142odzi robi\u0105 tak\u0105 chujow\u0105 muzyk\u0119 czy obraz, \u017ce nikt tego nie chce ogl\u0105da\u0107\u201d, i \u017ce \u201enasze pieni\u0105dze maj\u0105 i\u015b\u0107 na dzieci, na drogi, a nie na jakie\u015b kurwy i \u0107puny\u201d.<\/p>\n Do jego s\u0142\u00f3w ostro odni\u00f3s\u0142 si\u0119 Krzysztof Skiba, lider zespo\u0142u Big Cyc. W emocjonalnym wpisie zatytu\u0142owanym \u201eDo Skolima, co wstydu ni ma\u201d napisa\u0142 m.in.:<\/p>\n \u201ePowiedzia\u0142e\u015b o swoich kole\u017cankach i kolegach ze sceny, \u017ce arty\u015bci to kurwy i \u0107puny i \u017cadne emerytury im si\u0119 nie nale\u017c\u0105. [\u2026] To nie jest fajne, gdy bogaty na\u015bmiewa si\u0119 z biednych. Ja i Ty nie potrzebujemy \u017cadnych emerytur, ale s\u0105 tacy arty\u015bci, kt\u00f3rzy nie odnie\u015bli sukcesu. Latami graj\u0105 w offowych teatrach lub zespo\u0142ach na bieda umowy o dzie\u0142o.\u201d<\/p><\/blockquote>\n Skiba nazwa\u0142 wypowied\u017a Skolima \u201eprezentem dla g\u0142upiej gawiedzi\u201d i ostrzeg\u0142 go, \u017ce za dwadzie\u015bcia lat sam mo\u017ce znale\u017a\u0107 si\u0119 w zupe\u0142nie innej sytuacji finansowej.<\/p>\n Pogardliwy stosunek do artyst\u00f3w, kt\u00f3ry objawi\u0142 si\u0119 wysypem obra\u017aliwych komentarzy i maili pod moim adresem, jest sp\u00f3jny z tym, co zaobserwowa\u0142am w ubieg\u0142ym roku w Krynicy-Zdroju. Na prze\u0142omie maja i czerwca 2025 roku w tamtejszym amfiteatrze odby\u0142 si\u0119 koncert \u201eZ ari\u0105 i piosenk\u0105 przez \u015bwiat\u201d Krynickiej Orkiestry Zdrojowej z solistami Monik\u0105 Biederman-Pers i Piotrem Karze\u0142kiem. Bilety kosztowa\u0142y tylko 20 z\u0142otych. Amfiteatr by\u0142 zape\u0142niony zaledwie w jednej trzeciej. Reszta s\u0142uchaczy przysz\u0142a na tzw. \u201ekrzywy ryj\u201d. Obstawili amfiteatr dooko\u0142a i tak s\u0142uchali koncertu. Gdy ze sceny pad\u0142a pro\u015bba, \u017ceby jednak wykupili bilety, bo ich cena r\u00f3wna si\u0119 cenie kawy na deptaku, a koncert jest przecie\u017c op\u0142acony przez miasto, bo z bilet\u00f3w op\u0142acenie artyst\u00f3w i orkiestry nie by\u0142oby mo\u017cliwe \u2013 nikt si\u0119 nie ruszy\u0142. By\u0142o mi wstyd za t\u0119 publiczno\u015b\u0107.<\/p>\n Pogarda dla artyst\u00f3w jest obra\u017aliwa dla wszystkich ludzi kultury \u2013 tak\u017ce dla mnie. Przez przesz\u0142o 21 lat pracowa\u0142am w TVP na umowach \u015bmieciowych. R\u00f3wnolegle pisa\u0142am ksi\u0105\u017cki. Niekt\u00f3re z nich to dokumenty i reporta\u017ce na trudne tematy, a wi\u0119c rzeczy niszowe. Moja publikacja Dziewi\u0119tnastoletni marynarz<\/em> jest dla tych, kt\u00f3rzy wychowywali si\u0119 na ksi\u0105\u017ckach Karola Olgierda Borchardta, pozycj\u0105 wa\u017cn\u0105 i poruszaj\u0105c\u0105. Ale jest ich coraz mniej. Podobnie jest z napisan\u0105 wsp\u00f3lnie z moim nie\u017cyj\u0105cym ojcem ksi\u0105\u017ck\u0105 Syn dw\u00f3ch matek<\/em>, kt\u00f3ra opowiada o zag\u0142adzie Zamojszczyzny. Nigdy nie b\u0119dzie to pozycja sprzedawana masowo, bo ludzie wol\u0105 czyta\u0107 rzeczy l\u017cejsze. Ponadto napisa\u0142am wiele ksi\u0105\u017cek dla m\u0142odzie\u017cy. Dla tego czytelnika jest r\u00f3wnie\u017c moja ostatnia powie\u015b\u0107 pt. Drzewo Maurycego<\/em>. Jej bohaterem jest jedenastolatek, wi\u0119c adresuj\u0119 j\u0105 g\u0142\u00f3wnie do czytelnik\u00f3w w przedziale wiekowym 9\u201312 lat. Ta grupa stanowi zaledwie oko\u0142o 3\u20134% polskiego spo\u0142ecze\u0144stwa. Jaki procent z tego ma\u0142ego odsetka realnie kupi now\u0105 ksi\u0105\u017ck\u0119? Niewielki. Rodzice cz\u0119sto zniech\u0119caj\u0105 dzieci do kupowania ksi\u0105\u017cek. Sama s\u0142ysza\u0142am: \u201eKup lepiej sweter\u201d. Uwa\u017caj\u0105, \u017ce skoro dziecko ju\u017c umie czyta\u0107, kupowanie dla niego ksi\u0105\u017cek to strata pieni\u0119dzy. Cel, czyli umiej\u0119tno\u015b\u0107 czytania zosta\u0142 osi\u0105gni\u0119ty. Dlatego to nie jest literatura masowa. To literatura niszowa z definicji.<\/p>\n W PRL rzeka ksi\u0105\u017cek by\u0142a g\u0142\u0119boka i w\u0105ska \u2013 to znaczy wydawano ma\u0142o tytu\u0142\u00f3w w wielkich nak\u0142adach wynosz\u0105cych nawet 100 tysi\u0119cy egzemplarzy. Dzi\u015b jest odwrotnie: jest masa ksi\u0105\u017cek w niewielkich nak\u0142adach. A pisarz ma p\u0142acone od nak\u0142adu. Na jednej ksi\u0105\u017cce zarabia ok. 3\u20134 z\u0142otych. Gdy nak\u0142ad wynosi dzi\u015b 5 tysi\u0119cy egzemplarzy, uznawany jest za du\u017cy. Jak \u017cy\u0107 za 15-20 tysi\u0119cy z\u0142otych w skali rocznej, gdy ksi\u0105\u017ck\u0119 pisa\u0142o si\u0119 na przyk\u0142ad kilka lat? Zw\u0142aszcza, \u017ce doch\u00f3d ze sprzeda\u017cy kapie, a nie leje si\u0119 strumieniem. To jedno z wielu pyta\u0144, kt\u00f3re chcia\u0142abym zada\u0107 wszystkim popieraj\u0105cym Mentzena oraz jemu samemu.<\/p>\n Ale rzecz nie dotyczy tylko pisarzy. Dok\u0142adnie tak samo jest w malarstwie, muzyce klasycznej, teatrze i rze\u017abie. M\u00f3j m\u0105\u017c jest aktorem z do\u015b\u0107 du\u017cym dorobkiem artystycznym. Ale od lat pracuje na ta\u015bmie w fabryce, by nie musie\u0107 samemu p\u0142aci\u0107 ZUS, by \u201ebi\u0142a mu\u201d emerytura i mie\u0107 opiek\u0119 medyczn\u0105. Czy to, \u017ce z honorari\u00f3w aktorskich nie jest w stanie tego op\u0142aci\u0107, czyni go hobbyst\u0105 i darmozjadem? Czy \u201ekurw\u0105 i \u0107punem\u201d?<\/p>\n Ludzie cz\u0119sto nie rozumiej\u0105, czym jest sztuka. Nie rozumiej\u0105, \u017ce z niej bardzo cz\u0119sto rodzi si\u0119 potem nauka i technologia. Z mitu o Ikarze wzi\u0119\u0142a si\u0119 idea latania \u2013 i w efekcie powsta\u0142y samoloty.<\/p>\n Celebryta to nie zawsze artysta. Zgodnie z klasyczn\u0105 definicj\u0105 celebryta to cz\u0142owiek znany z tego, \u017ce jest znany. Bardzo cz\u0119sto ci ludzie, szczeg\u00f3lnie influencerzy, zarabiaj\u0105 ogromne pieni\u0105dze na Facebooku i innych mediach spo\u0142eczno\u015bciowych, ale nie jest to tw\u00f3rczo\u015b\u0107 artystyczna. Przeczyta\u0142am w jednym z komentarzy, \u017ce \u201edzi\u015b arty\u015bci mog\u0105 zarabia\u0107 na YouTubie\u201d. Chcia\u0142abym si\u0119 dowiedzie\u0107, jak pisarz ma na tym zarabia\u0107? Mog\u0119 wrzuci\u0107 kr\u00f3tki filmik zach\u0119caj\u0105cy do przeczytania ksi\u0105\u017cki, ale to nie jest moja domena, a z odtworze\u0144 takiego filmika nie utrzymam si\u0119. Tak jak \u017cadnych dochod\u00f3w nie przynios\u0142o mi wrzucone na YT przesz\u0142o 60 film\u00f3w b\u0119d\u0105cych ekranizacj\u0105 list\u00f3w stanowi\u0105cych trzon wspominanej ju\u017c dokumentalnej ksi\u0105\u017cki Dziewi\u0119tnastoletni marynarz<\/em>.<\/p>\n W swoim \u017cyciu dosta\u0142am tylko raz stypendium z ZAIKS-u. By\u0142o to 5 tysi\u0119cy z\u0142otych, a uda\u0142o mi si\u0119 je dosta\u0107 raz na prawie 40 lat pracy pisarskiej. Dwa razy otrzyma\u0142am p\u00f3\u0142roczne stypendium MKiDN. To nie s\u0105 wielkie kwoty. Nie mo\u017cna z tego korzysta\u0107 co roku. Po otrzymaniu stypendium MKiDN trzeba odczeka\u0107 pewien czas od rozliczenia, zanim mo\u017cna z\u0142o\u017cy\u0107 kolejny wniosek.<\/p>\n W debacie publicznej cz\u0119sto pojawia si\u0119 argument, \u017ce wojny tocz\u0105 si\u0119 nie tylko o terytorium czy surowce, ale przede wszystkim o kultur\u0119, to\u017csamo\u015b\u0107 i warto\u015bci, kt\u00f3re dana wsp\u00f3lnota uznaje za fundamentalne. \u201eSztuka jest niezb\u0119dna dla pe\u0142nego \u017cycia narodowego. Pa\u0144stwo jest zobowi\u0105zane do jej podtrzymywania i wspierania.\u201d<\/p><\/blockquote>\n Warto przypomnie\u0107, \u017ce sam Churchill by\u0142 nie tylko m\u0119\u017cem stanu, ale tak\u017ce pisarzem i historykiem \u2013 w 1953 roku otrzyma\u0142 literack\u0105 Nagrod\u0119 Nobla za swoje dzie\u0142a historyczne i biograficzne. Dla niego obrona kultury nie by\u0142a pustym gestem, lecz g\u0142\u0119bokim przekonaniem cz\u0142owieka, kt\u00f3ry sam tworzy\u0142.<\/p>\n Je\u015bli wi\u0119c kto\u015b dzi\u015b uwa\u017ca, \u017ce polska kultura i polscy arty\u015bci s\u0105 godni pogardy i nie zas\u0142uguj\u0105 na \u017cadne wsparcie, to rzeczywi\u015bcie warto zapyta\u0107: po co w og\u00f3le broni\u0107 kraju, kt\u00f3rego kultura jest tak bardzo godna pot\u0119pienia?<\/p>\n Je\u015bli kultura w\u0142asnego narodu jest dla kogo\u015b czym\u015b tak marginalnym i godnym drwiny, \u017ce mo\u017cna artyst\u00f3w nazywa\u0107 \u201ekurwami i \u0107punami\u201d, to po co w og\u00f3le przelewa\u0107 krew i p\u0142aci\u0107 podatki na jego obron\u0119? Mo\u017ce wtedy rzeczywi\u015bcie lepiej od razu zacz\u0105\u0107 uczy\u0107 si\u0119 rosyjskiego lub chi\u0144skiego? Niech zrobi\u0105 to wszyscy ci, kt\u00f3rzy z entuzjazmem popieraj\u0105 w tej sprawie Mentzena czy Skolima. I niech natychmiast wyrzuc\u0105 ze swojego \u017cycia muzyk\u0119, obrazy, ksi\u0105\u017cki, teatr i przestan\u0105 ogl\u0105da\u0107 filmy.<\/p>\n Nie jestem zwolenniczk\u0105 bezwarunkowych zasi\u0142k\u00f3w i przywilej\u00f3w dla ka\u017cdego, kto nazwie si\u0119 artyst\u0105. Uwa\u017cam jednak, \u017ce pogardliwe wrzucanie ludzi z realnym, wieloletnim dorobkiem do worka \u201enierob\u00f3w, hobbyst\u00f3w i tw\u00f3rc\u00f3w badziewia\u201d jest nie tylko niesprawiedliwe \u2013 jest prymitywne i \u015bwiadczy o ca\u0142kowitym niezrozumieniu roli kultury. Natomiast wszyscy, kt\u00f3rzy opluli artyst\u00f3w, wykazali si\u0119 g\u0142\u0119bokim niezrozumieniem i pogard\u0105 dla sztuki, kt\u00f3r\u0105 myl\u0105 z popkultur\u0105. A to ogromna r\u00f3\u017cnica. Chcia\u0142abym, by wszyscy ci ludzie dok\u0142adnie przeczytali ustaw\u0119 i zacz\u0119li szerzej patrze\u0107 oraz g\u0142\u0119biej my\u015ble\u0107.<\/p>\n I niech odpowiedz\u0105 sobie na pytanie: ile razy s\u0142uchali koncertu przez p\u0142ot, niczym ci z Krynicy-Zdroju, kt\u00f3rzy nie chcieli zap\u0142aci\u0107 20 z\u0142otych za bilet, a stali dooko\u0142a ogrodzenia? Ile razy kupili pirack\u0105 p\u0142yt\u0119, \u015bci\u0105gn\u0119li z Chomika ksi\u0105\u017ck\u0119 czy film? Ile razy skonsumowali sztuk\u0119 za darmo, nie p\u0142ac\u0105c tw\u00f3rcy ani grosza?<\/p>\n A na zdj\u0119ciu ja na ostatnich Targach Ksi\u0105\u017cki. Trzy (sic!) mamy przy mnie powiedzia\u0142y swoim dzieciom: \u201ePo co ci ksi\u0105\u017cka\u201d. Doprawdy nie wiem po co tam przysz\u0142y…<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Po moim ostatnim felietonie na temat wypowiedzi S\u0142awomira Mentzena wyla\u0142a si\u0119 na mnie fala hejtu \u2013 nie tylko w komentarzach, ale tak\u017ce w wiadomo\u015bciach prywatnych. Na szcz\u0119\u015bcie wiele lat temu ustawi\u0142am telefon tak, \u017ce mo\u017cna do mnie zadzwoni\u0107 jedynie z numeru z identyfikacj\u0105. Jestem wi\u0119c…<\/p>\n
\nWinston Churchill, w najtrudniejszym momencie historii Wielkiej Brytanii, wyrazi\u0142 to przekonanie z niezwyk\u0142\u0105 moc\u0105. Gdy wiosn\u0105 1940 roku dyrektor National Gallery Kenneth Clark zaproponowa\u0142 wywiezienie najcenniejszych obraz\u00f3w do Kanady, Churchill odpowiedzia\u0142 kr\u00f3tko i kategorycznie: \u201eZakopa\u0107 je w jaskiniach i piwnicach. \u017badne nie mo\u017ce jecha\u0107. Pokonamy ich.\u201d Dla niego ewakuacja dzie\u0142 sztuki r\u00f3wna\u0142a si\u0119 przyznaniu kl\u0119ski \u2013 a na to nie m\u00f3g\u0142 sobie pozwoli\u0107. Te same przekonanie o fundamentalnym znaczeniu kultury dla przetrwania narodu Churchill wyrazi\u0142 r\u00f3wnie\u017c w innych s\u0142owach:<\/p>\n
\nNikt z nas nie boi si\u0119 pracy. Ja od kilku lat jestem na etacie w muzeum. Dlatego mam mniej czasu na pisanie powie\u015bci czy opowiada\u0144, po\u015bwi\u0119caj\u0105c ka\u017cd\u0105 woln\u0105 chwil\u0119 na teksty naukowe, do katalog\u00f3w muzealnych wystaw czy publikacji pokonferencyjnych. Ustawa nie jest wi\u0119c dla takich jak ja. Jest dla tych, kt\u00f3rzy etat\u00f3w nie maj\u0105.<\/p>\n