\u017be obowi\u0105zuje u nas taka zasada przekona\u0142am si\u0119 wielokrotnie. Na przyk\u0142ad ostatnio. Kilku znajomych w r\u00f3\u017cnych rozmowach stwierdzi\u0142o, \u017ce je\u015bli kto\u015b uwa\u017ca, \u017ce film \u201eTowarzysz genera\u0142\u201d by\u0142 nierzetelny to broni genera\u0142a. Tymczasem ocena rzetelno\u015bci filmu mo\u017ce nie mie\u0107 nic wsp\u00f3lnego z osob\u0105 genera\u0142a, a z filmem, jako prac\u0105 dziennikarsk\u0105. Tak jest w przypadku wielu innych historii.
Od d\u0142u\u017cszego czasu trwa sp\u00f3r wok\u00f3\u0142 pomnika Braterstwa Broni stoj\u0105cego na warszawskiej Pradze, zwanego popularnie pomnikiem \u201eCzterech \u015bpi\u0105cych\u201d. Cz\u0119sto w tych sporach obro\u0144com pomnika zarzuca si\u0119 sympatie komunistyczne, a to te\u017c mo\u017ce by\u0107 przys\u0142owiowy strza\u0142 kul\u0105 w p\u0142ot. Dzi\u015b podano informacj\u0119, \u017ce cz\u0142onek jednej z partii wys\u0142a\u0142 nawet list do Prezydent Warszawy Hanny Gronkiewicz-Waltz, \u017ceby wysadzi\u0142a pomnik w powietrze. Cho\u0107 to podobno \u017cart i jedynie pr\u00f3ba zwr\u00f3cenia uwagi na problem, \u017ce z pomnikiem co\u015b zrobi\u0107 trzeba, bo przeszkadza w budowie stacji drugiej linii metra, jednak we mnie – osobie, kt\u00f3ra studiowa\u0142a histori\u0119 sztuki – sam pomys\u0142 zniszczenia go budzi mieszane uczucia.\u00a0
Historii pomnika przytacza\u0107 nie b\u0119d\u0119, wspomn\u0119 tylko, \u017ce by\u0142 pierwszym pomnikiem ods\u0142oni\u0119tym w Warszawie tu\u017c po wojnie. A przedstawiono na nim nie tylko \u017co\u0142nierzy radzieckich, ale i polskich. Podobno do postaci pozowali prawdziwi zdobywcy Berlina, tak jak i ze zdobytej w Berlinie niemieckiej amunicji wykonano w 1947 roku ich odlewy, kt\u00f3re zast\u0105pi\u0142y te pierwotne, gipsowe. \u201eCzterech \u015bpi\u0105cych\u201d, miano zlikwidowa\u0107 ju\u017c w 1992 roku, jednak wtedy pomnik wybroni\u0142 jeden z jego autor\u00f3w – Stefan Momot.\u00a0
Niezwykle charakterystyczne dla przemian ustrojowych i nowych ustroj\u00f3w w og\u00f3le jest niszczenie wszystkiego, co nale\u017cy do poprzednich czas\u00f3w, od kt\u00f3rych nowy ustr\u00f3j chce si\u0119 odci\u0105\u0107. Z tego powodu wielokrotnie z powierzchni ziemi znika\u0142y r\u00f3\u017cne zabytki. Pewnej nocy w 1948 roku z Wybrze\u017ca Ko\u015bciuszkowskiego w Warszawie znikn\u0105\u0142 pomnik Dowborczyk\u00f3w. W komitecie budowy tego pomnika w latach 30-tych by\u0142 m\u00f3j pradziadek. W 1948 na szcz\u0119\u015bcie ju\u017c nie \u017cy\u0142. Pisz\u0119 'na szcz\u0119\u015bcie’, bo pewnie by pad\u0142 trupem. Dzi\u015b przed Muzeum Wojska Polskiego stoi rekonstrukcja tego pomnika.\u00a0
Niemcy w czasie okupacji likwidowali polskie pomniki, albo\u2026 chowali jak pomnik szewca Jana Kili\u0144skiego. Bo tak to jest, \u017ce w przypadku niszczenia symboli poprzednich epok najpierw pod n\u00f3\u017c id\u0105 pomniki. Ale nie tylko. Cz\u0119sto rzecz dotyczy wi\u0119zie\u0144, jak to by\u0142o w przypadku Bastylii, a tak\u017ce \u015bwi\u0105ty\u0144. Po odzyskaniu przez Polsk\u0119 niepodleg\u0142o\u015bci zburzono w Warszawie kilka cerkwi. Miedzy innymi \u015bw. Micha\u0142a Archanio\u0142a w Alejach Ujazdowskich i stoj\u0105cy na placu Saskim (obecnie Pi\u0142sudskiego) Sob\u00f3r Aleksandra Newskiego. Obie cerkwie by\u0142y symbolem represji carskich. Niestety przed zniszczeniem nie zrobiono dokumentacji niszczonych budynk\u00f3w. Gdy na studiach omawiali\u015bmy architektur\u0119 Warszawy XIX wieku z cerkwiami by\u0142 problem, bo zachowa\u0142o si\u0119 tylko kilka rycin, na kt\u00f3rych niewiele wida\u0107. Cerkwie za\u015b mia\u0142y podobno wiele nowatorskich rozwi\u0105za\u0144. Jak m\u00f3wi\u0107 o nich studentom nie pokazuj\u0105c prawie nic?\u00a0
I taka ciekawostka. Cerkwie zlikwidowano, ale\u2026 ko\u015bcio\u0142a \u015bw. Aleksandra nie zlikwidowano. C\u00f3\u017c\u2026 \u015bwi\u0105tynia katolicka nie budzi\u0142a skojarze\u0144 z carem, cho\u0107\u2026 zosta\u0142a zbudowana na cze\u015b\u0107 cara Aleksandra i ze sk\u0142adek mieszka\u0144c\u00f3w. Sk\u0142adki mia\u0142y p\u00f3j\u015b\u0107 najpierw na budow\u0119 bramy triumfalnej, kt\u00f3r\u0105 car mia\u0142 wjecha\u0107 do miasta, ale sam car poleci\u0142, by przeznaczy\u0107 to na ko\u015bci\u00f3\u0142 katolicki, czym zjedna\u0142 sobie mi\u0142o\u015b\u0107 mieszka\u0144c\u00f3w Warszawy. Na marginesie powiem, \u017ce imi\u0119 Aleksander by\u0142o wtedy najcz\u0119\u015bciej nadawanym imieniem w kr\u00f3lestwie Polskim, bo naiwnie wierzono, \u017ce car Aleksander swoj\u0105 polityk\u0105 doprowadzi do odrodzenia Polski.\u00a0
Na wschodzie, zgodnie z dewiz\u0105 Lenina, \u017ce religia jest opium dla narodu, po rewolucji Pa\u017adziernikowej przerabiano ko\u015bcio\u0142y na magazyny, a po wojnie tych zniszczonych w wyniku dzia\u0142a\u0144 wojennych nie odnawiano. Gdy na jesieni pojecha\u0142am na Krym i nocowa\u0142am w wiejskiej chacie w miejscowo\u015bci Krasnopila dowiedzia\u0142am si\u0119, \u017ce w miejscowy ko\u015bci\u00f3\u0142 w czasie wojny uderzy\u0142a bomba. Rozbrojono j\u0105 dopiero w latach 90-tych. Przez te wszystkie lata bomba wisia\u0142a w dachu ko\u015bcio\u0142a, kt\u00f3ry oczywi\u015bcie nie pe\u0142ni\u0142 funkcji \u015bwi\u0105tyni. W\u0142adze nie likwidowa\u0142y bomby, bo jej istnienie by\u0142o dla nich najwygodniejsz\u0105 form\u0105 odegnania ludzi od \u015bwi\u0105tyni.\u00a0
Historia jest bardzo pokr\u0119cona. Decyzj\u0119 o tym, \u017ce co\u015b, co jest symbolem poprzedniej epoki trzeba likwidowa\u0107, podj\u0105\u0107 \u0142atwo. Zastanawiaj\u0105ce jest, \u017ce taka decyzja podejmowana jest tylko w stosunku do wybranych zjawisk. Obozy koncentracyjne w O\u015bwi\u0119cimiu, Majdanku i Treblince przerobiono na muzea martyrologii, by przypomina\u0142y nam \u2013 \u017cyj\u0105cym, \u017ce ludzie ludziom zgotowali ten los. Czemu o tym samym nie mog\u0105 przypomina\u0107 socrealistyczne pomniki?\u00a0
Paradoksalnie to dzi\u0119ki decyzji Adolfa Hitlera utworzeniu na terenie podbitych Czech muzeum podbitego narodu \u017cydowskiego, gdy z ca\u0142ej Europy zacz\u0119to zsy\u0142a\u0107 tam judaica \u2013 dzi\u015b mo\u017cemy te judaica ogl\u0105da\u0107 i ch\u0142on\u0105\u0107 wiedz\u0119 o judaizmie w Muzeum holocaustu w jednej z synagog Josefova.\u00a0
Epoka, z kt\u00f3rej pochodzi pomnik czterech \u015bpi\u0105cych te\u017c ma swoje muzeum. W 1994 roku w pa\u0142acu Zamoyskich w Koz\u0142\u00f3wce otwarto \u201eGaleri\u0119 Sztuki Socrealizmu\u201d. Trafi\u0142y tam demontowane z polskich miastach pomniki Lenina, Bieruta i Stalina. Mia\u0142 tam podobno trafi\u0107 i Feliks Dzier\u017cy\u0144ski, kt\u00f3ry sta\u0142 w Warszawie na Placu Bankowym (wtedy jeszcze jego imienia), ale rozpad\u0142 si\u0119 podczas demonta\u017cu, co zreszt\u0105 wywo\u0142a\u0142o wielk\u0105 eufori\u0119 w\u015br\u00f3d zgromadzonych gapi\u00f3w. My\u015bl\u0119, \u017ce gdyby trafi\u0142 do Koz\u0142\u00f3wki mo\u017cna by przy nim opowiada\u0107 wycieczkom o 17-letni Emilu Barcha\u0144skim, kt\u00f3ry 10 lutego 1982 roku wraz z kolegami obla\u0142 farb\u0105 i podpali\u0142 pomnik, za co kilka dni p\u00f3\u017aniej uj\u0119ty zosta\u0142 przez SB. Przes\u0142uchiwany i bity, jako nieletni zosta\u0142 wypuszczony pod nadzorem kuratora. W czerwcu zagin\u0105\u0142 nad Wis\u0142\u0105 w nieznanych okoliczno\u015bciach, a jego cia\u0142o wy\u0142owiono p\u00f3\u017aniej z rzeki. Emil by\u0142 jedn\u0105 z ofiar stanu wojennego w Polsce.
Do Koz\u0142\u00f3wki mo\u017cna wywie\u017a\u0107 r\u00f3wnie\u017c pomnik \u201eCzterech \u015bpi\u0105cych\u201d. Cho\u0107 nad tym mocno bym si\u0119 zastanawia\u0142a. Mo\u017ce nie warto pozbywa\u0107 si\u0119 go z Warszawy? Jest te\u017c cz\u0119\u015bci\u0105 historii miasta. A \u017ce historia nigdy nie jest spe\u0142nieniem naszych marze\u0144, to ju\u017c naprawd\u0119 nie wina pomnik\u00f3w i innych budowli.<\/p>\n
P.S. Prosz\u0119 o powstrzymanie si\u0119 od politycznych nadinterpretacji tego tekstu. By\u0142oby mi niezwykle przykro, gdyby kto\u015b np. uzna\u0142, \u017ce jest mi \u017cal, \u017ce nie zburzono ko\u015bcio\u0142a \u015bw. Aleksandra albo, \u017ce p\u0142acz\u0119 po krwawym Felusiu. Stosowanie wspomnianej przeze mnie na pocz\u0105tku zasady, \u201ekto nie jest z nami jest przeciw nam\u201d uwa\u017cam za pierwszy krok do faszyzmu, a mo\u017ce ju\u017c faszyzm?<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
\u017be obowi\u0105zuje u nas taka zasada przekona\u0142am si\u0119 wielokrotnie. Na przyk\u0142ad ostatnio. Kilku znajomych w r\u00f3\u017cnych rozmowach stwierdzi\u0142o, \u017ce je\u015bli kto\u015b uwa\u017ca, \u017ce film \u201eTowarzysz genera\u0142\u201d by\u0142 nierzetelny to broni genera\u0142a. Tymczasem ocena rzetelno\u015bci filmu mo\u017ce nie mie\u0107 nic wsp\u00f3lnego z osob\u0105 genera\u0142a, a z…<\/p>\n