– Janie, zas\u0142a\u0142em \u0142\u00f3\u017cko!
– Dzi\u0119kuj\u0119 panie hrabio, ale to moja robota.\u00a0
– P\u0142osz\u0119!\u00a0
PRL-owskie kawa\u0142y o hrabim, cho\u0107 \u015bmieszy\u0142y, by\u0142y ewidentnym produktem walki z dawnym systemem. Tym, w kt\u00f3rym hrabiowie byli w poj\u0119ciu PRL-owskiego aparatu czym\u015b z\u0142ym i baaardzo zepsutym. Dow\u00f3d? Nawet nie to, \u017ce hrabia za\u0142atwia si\u0119 w \u0142\u00f3\u017cko. Chodzi o form\u0119 s\u0142\u00f3w. Prawdziwy hrabia powiedzia\u0142by ?po\u015bcieli\u0142em!?, ale tego wymy\u015blaj\u0105cy kawa\u0142 nie wiedzia\u0142, bo pewnie sam mia\u0142 bar\u0142\u00f3g. Zreszt\u0105, gdyby hrabia z kawa\u0142u m\u00f3wi\u0142 tak, jak w rzeczywisto\u015bci, wtedy kawa\u0142 nie mia\u0142by sensu.\u00a0
Gdy by\u0142am dzieckiem w domu m\u00f3wi\u0142o si\u0119 ?po\u015bcieli\u0107?. Mama t\u0142umaczy\u0142a, \u017ce nawet stare przys\u0142owie brzmi ?jak sobie po\u015bcielisz, tak si\u0119 wy\u015bpisz?, \u017ce forma ?pos\u0142a\u0107 \u0142\u00f3\u017cko? jest niepoprawna, bo posy\u0142a si\u0119 kogo\u015b dok\u0105d\u015b, albo co\u015b do kogo\u015b np. list.\u00a0
Ostatnio rozmawia\u0142am z koleg\u0105 z klasy (jednym z tych, z kt\u00f3rymi mam w miar\u0119 sta\u0142y kontakt), kt\u00f3ry powiedzia\u0142, \u017ce mia\u0142 w podstaw\u00f3wce kompleksy, bo te\u017c u\u017cywa\u0142 okre\u015blenia ?po\u015bcieli\u0107? \u0142\u00f3\u017cko, a reszta klasy ?pos\u0142a\u0107? . C\u00f3\u017c? wi\u0119kszo\u015b\u0107 dzieciak\u00f3w z naszej klasy w podstaw\u00f3wce wywodzi\u0142a si\u0119 z bardzo prostych rodzin.\u00a0
Do dzi\u015b pami\u0119tam, jak kole\u017canka wmawia\u0142a mi, \u017ce takie co\u015b do \u015bcierania pi\u0119t, nazywa si\u0119 ?pomyks?, bo tak twierdzi jej tatu\u015b. Druga wmawia\u0142a mi, \u017ce to co\u015b na pieni\u0105dze, to ?porponetka? (trzecia twierdzi\u0142a, \u017ce ?portfonetka?), nie brakowa\u0142o zwolennik\u00f3w ?celafonu?, ?blomby? itd. Jeden kolega w wypracowaniu, kt\u00f3re mia\u0142o by\u0107 opisem komizmu sytuacji, opisa\u0142 histori\u0119 ch\u0142opca, kt\u00f3ry zrobi\u0142 siusiu w majtki. W wypracowaniu znalaz\u0142o si\u0119 sformu\u0142owanie ?taki du\u017cy ch\u0142opiec, a jeszcze jula?. Polonistka d\u0142ugo dopytywa\u0142a si\u0119, sk\u0105d on wzi\u0105\u0142 takie okre\u015blenie. Cho\u0107 to i tak by\u0142o drobiazg. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 dzieci m\u00f3wi\u0142a na mocz ?siku?, a do toalety sz\u0142a ?sika\u0107?. Mnie uczono, \u017ce to niekulturalnie, \u017ce grzecznie jest m\u00f3wi\u0107 ?siusiu?. jednak, by by\u0107 w grupie i ja przejmowa\u0142am te s\u0142owa, cho\u0107 potem w domu musia\u0142am wys\u0142uchiwa\u0107 d\u0142ugich kaza\u0144, kt\u00f3re matka ko\u0144czy\u0142a pokrzykiwaniem:\u00a0
– O tempora! O mores!\u00a0
Dzi\u015b ?siku? jest i na ekranie. W filmie ?Cia\u0142o? bohaterka wychodzi ?na siku? i pewnie tylko mnie to stwierdzenie uk\u0142u\u0142o w uszy.
Pisz\u0119 o tym, bo dosta\u0142am zaproszenie na pokaz prasowy filmu ?Nie zas\u0142ane \u0142\u00f3\u017cka?. Najpierw si\u0119 skrzywi\u0142am, bo wydawa\u0142o mi si\u0119, \u017ce powinno by\u0107 ?nie za\u015bcielone?. Potem sprawdzi\u0142am w s\u0142owniku i dowiedzia\u0142am si\u0119, \u017ce to jest poprawne. Mo\u017cna stosowa\u0107 obie formy. Tak jak ju\u017c r\u00f3wnorz\u0119dne jest stosowanie ?t\u0119? i ?t\u0105? w bierniku, cho\u0107 mnie uczono, \u017ce ?bior\u0119 t\u0119 ksi\u0105\u017ck\u0119?, a ?t\u0105 ksi\u0105\u017ck\u0105 mog\u0119 komu\u015b przywali\u0107 w \u0142eb?, mimo \u017ce ksi\u0105\u017cka do tego nie s\u0142u\u017cy.\u00a0
Po raz kolejny u\u015bwiadomi\u0142am sobie, \u017ce j\u0119zyk ca\u0142y czas ewoluuje, cho\u0107? powiedzia\u0142abym, \u017ce troch\u0119 ci\u0105gnie w d\u00f3\u0142.\u00a0
I to dlatego, gdy dzi\u015b opowiadamy kawa\u0142y o hrabim*, nawet nie zdajemy sobie sprawy, kto je wymy\u015bli\u0142 i po co.\u00a0<\/p>\n
* Oczywi\u015bcie ja te\u017c si\u0119 z nich \u015bmiej\u0119. Zgodnie z zasad\u0105, \u017ce kawa\u0142y mo\u017cna opowiada\u0107 o wszystkim!<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
– Janie, zas\u0142a\u0142em \u0142\u00f3\u017cko!– Dzi\u0119kuj\u0119 panie hrabio, ale to moja robota.\u00a0– P\u0142osz\u0119!\u00a0PRL-owskie kawa\u0142y o hrabim, cho\u0107 \u015bmieszy\u0142y, by\u0142y ewidentnym produktem walki z dawnym systemem. Tym, w kt\u00f3rym hrabiowie byli w poj\u0119ciu PRL-owskiego aparatu czym\u015b z\u0142ym i baaardzo zepsutym. Dow\u00f3d? Nawet nie to, \u017ce hrabia za\u0142atwia…<\/p>\n