{"id":138689,"date":"2012-05-09T22:03:39","date_gmt":"2012-05-09T20:03:39","guid":{"rendered":"http:\/\/piekarska.blog.pl\/?p=62"},"modified":"2012-05-09T22:03:39","modified_gmt":"2012-05-09T20:03:39","slug":"na-wzmocnienie-patriotyzmu-2","status":"publish","type":"post","link":"http:\/\/blog.piekarska.com.pl\/?p=138689","title":{"rendered":"Na wzmocnienie patriotyzmu"},"content":{"rendered":"
Nic tak nie wzmacnia mi\u0142o\u015bci jak negatywne por\u00f3wnania. Po wizycie na Ukrainie stwierdzi\u0142am po raz kolejny, \u017ce naprawd\u0119 bardzo kocham sw\u00f3j kraj. \u201eCudze chwalicie, swego nie znacie\u201d \u2013 pisa\u0142 Stanis\u0142aw Jachowicz, a ja\u2026 za nim powtarza\u0142am to zdanie przeje\u017cd\u017caj\u0105c dwie ukrai\u0144skie ob\u0142asti \u2013 zakarpack\u0105 i lwowsk\u0105. Pisa\u0107 nie mog\u0142am. Nawet nie dlatego, \u017ce nie by\u0142o czasu. No tak\u2026 pora uchyli\u0107 r\u0105bka tajemnicy. Ulubiony jest tak niebiesko-\u017c\u00f3\u0142to-bia\u0142o-czerwony jak Euro 2012. (Na zdradzenie profesji jeszcze nie pora.) Zatrzymali\u015bmy si\u0119 u jego rodziny na Zakarpaciu, dlatego ilekro\u0107 mia\u0142am czas dla siebie, tylekro\u0107 w progu stawa\u0142a jego mama i m\u00f3wi\u0142a, \u017ce przyjecha\u0142am odpoczywa\u0107. Ni w z\u0105b nie mog\u0142a poj\u0105\u0107, \u017ce odpoczywam pisz\u0105c. Dlatego musia\u0142am odk\u0142ada\u0107 pisanie.<\/div>\n
Z tym odpoczynkiem jednak nie do ko\u0144ca by\u0142a to prawda. Cele podr\u00f3\u017cy by\u0142y cztery. Dwa zawodowe \u2013 dwa prywatne. Zawodowe to: wydanie ksi\u0105zki \u201eKlasa pani Czajki\u201d na Ukrainie, a wi\u0119c spotkania z t\u0142umaczk\u0105, redaktorem itd., a po drugie chcia\u0142am przywie\u017a\u0107 przed wsp\u00f3lnym Euro reporta\u017ce stamt\u0105d. Np. jak w por\u00f3wnaniu z Warszaw\u0105 przygotowany jest Lw\u00f3w? No i kr\u00f3tki reporta\u017c o Rusinach na Zakarpaciu. Prywatnie za\u015b pojechali\u015bmy, by Ulubiony zrobi\u0142 sobie nowy paszport, no i chcieli\u015bmy spotka\u0107 si\u0119 z rodzin\u0105.<\/div>\n
Nie by\u0142a to moja pierwsza wizyta na Ukrainie. I na pewno nie ostatnia, bo w ko\u0144cu we wrze\u015bniu jad\u0119 na lwowskie targi ksi\u0105\u017cki na oficjaln\u0105 premier\u0119 ukrai\u0144skiej wersji \u201eKlasy pani Czajki\u201d. Nie mniej jednak w\u0142a\u015bciwie ju\u017c pierwszego dnia stwierdzi\u0142am, \u017ce my Polacy nie doceniamy w\u0142asnego kraju. Dlaczego?<\/div>\n
Narzekamy na drogi. Tymczasem przysi\u0119gam, \u017ce poza drogami mi\u0119dzynarodowymi, kt\u00f3re s\u0105 szerokie i twarde \u2013 pozosta\u0142e drogi Ukrainy przypominaj\u0105 bezdro\u017ca i szwajcarski ser. Uliczkami nawet du\u017cych miast je\u017adzi si\u0119 slalomem, by nie zgubi\u0107 podwozia. Ludzie parkuj\u0105 gdzie chc\u0105 i jak chc\u0105. \u0141ami\u0105 wszelkie mo\u017cliwe przepisy, co jest w smak tamtejszej milicji, czerpi\u0105cej gar\u015bciami zyski z tzw. \u201ewziatek\u201d, czyli \u0142ap\u00f3wek.<\/div>\n
Narzekamy na korupcj\u0119. Co za bzdura! Owszem, zdarza si\u0119, \u017ce kto\u015b za co\u015b bierze \u0142ap\u00f3wk\u0119, ale wydaje mi si\u0119, \u017ce s\u0105 to raczej sytuacje indywidualne. Ja w swoim \u017cyciu w Polsce jeszcze nigdy nie da\u0142am nikomu \u0142ap\u00f3wki! Ukraina jest tak skorumpowana, \u017ce tam \u0142ap\u00f3wki bior\u0105 wszyscy urz\u0119dnicy pa\u0144stwowi. Musz\u0105 bra\u0107! W ko\u0144cu ka\u017cdy, nawet urz\u0119dnik niskiego szczebla, musi da\u0107 \u0142ap\u00f3wk\u0119, by utrzyma\u0107 si\u0119 na swoim, nawet bardzo lichym stanowisku. Najwi\u0119cej \u0142ap\u00f3wek bior\u0105 prezydent, premier i ministrowie. Nie wierzmy bajkom, \u017ce poprzedni rz\u0105d Ukrainy nie bra\u0142. \u017be obecna opozycja ma czyste r\u0119ce, a siedz\u0105ca w pierdlu by\u0142a premier nie splami\u0142a si\u0119 \u0142ap\u00f3wkarstwem. Tam tak nie ma. Wys\u0142uchuj\u0119 setek r\u00f3\u017cnych historii, a \u015bwiadkiem jestem kolejnych stu innych. I zmiana w\u0142adzy na Ukrainie w \u017cadn\u0105 stron\u0119 nic nie znaczy. My\u015blenie \u201ehomo sovieticus\u201d jest tam silne. Ju\u017c wiem, czemu Moj\u017cesz chodzi\u0142 z \u017bydami 40 lat po pustyni. Naprawd\u0119 chcia\u0142, aby pokolenie pami\u0119taj\u0105ce niewol\u0119 wymar\u0142o. Tu te\u017c tak chyba musi by\u0107. Oto, aby zosta\u0107 zwyk\u0142ym policjantem trzeba da\u0107 \u0142ap\u00f3wk\u0119. Potem, by si\u0119 utrzyma\u0107 na tym stanowisku te\u017c trzeba dawa\u0107. Nie op\u0142aca si\u0119 nie bra\u0107, bo z go\u0142ej policyjnej pensji nie da si\u0119 zap\u0142aci\u0107 \u0142ap\u00f3wek na utrzymaniu si\u0119 w mundurze. Jestem tego \u015bwiadkiem kilka razy. W drodze do Lwowa zatrzymuje mnie milicja za rzekome przekroczenie pr\u0119dko\u015bci o 3 kilometry. Pisz\u0119 \u201erzekome\u201d, bo nie wydaje mi si\u0119, bym przekroczy\u0142a pr\u0119dko\u015b\u0107. W obcym kraju pilnuj\u0119 tego bardziej ni\u017c we w\u0142asnym. Na szcz\u0119\u015bcie ko\u0144czy si\u0119 tylko na s\u0142ownym pouczeniu. Ukrai\u0144scy mundurowi boj\u0105 si\u0119 medi\u00f3w. Moja legitymacja prasowa okazuje si\u0119 przepustk\u0105 do \u015bwiata bez \u0142ap\u00f3wek. Potem korzystam z niej jeszcze kilka razy. Tylko dzi\u0119ki temu zachowuj\u0119 \u201ehroszy\u201d w kieszeni.<\/div>\n
Wspomnia\u0142am, \u017ce Ulubiony potrzebowa\u0142 nowy paszport. Podobnie jak u nas, na Ukrainie na paszport czeka si\u0119 miesi\u0105c. Podobnie jak u nas \u2013 spraw\u0119 mo\u017cna przyspieszy\u0107. O ile jednak u nas trzeba napisa\u0107 specjalne pismo, pro\u015bb\u0119 o przyspieszenie sprawy uzasadni\u0107 itd. i nic to nie kosztuje poza mas\u0105 zachodu, o tyle na Ukrainie za to si\u0119 p\u0142aci i nie s\u0105 to koszta oficjalne wed\u0142ug jakiegokolwiek cennika. Ulubiony musia\u0142 wr\u0119czy\u0107 \u0142ap\u00f3wk\u0119 w wysoko\u015bci p\u00f3\u0142torej tamtejszej pensji. \u0141ap\u00f3wk\u0119 wr\u0119cza\u0142 nie pod sto\u0142em i w kopercie, ale oficjalnie urz\u0119dnikowi przy wszystkich innych urz\u0119dnikach, a ten, kt\u00f3remu wr\u0119czy\u0142 natychmiast polecia\u0142 z \u201ehrywniami\u201d dzieli\u0107 si\u0119 z szefem itd. Przekazana kwota idzie bowiem wy\u017cej a\u017c do Kijowa. I tak jest tam ze wszystkim. Zanim w ci\u0105gu trzech dni roboczych odebrali\u015bmy paszport zd\u0105\u017cyli\u015bmy us\u0142ysze\u0107 jak ta korupcja wygl\u0105da. Opowiedziano nam, \u017ce jak kto\u015b nie chce bra\u0107 \u2013 traci prac\u0119, bo w jego miejsce wejdzie taki, kt\u00f3ry b\u0119dzie bra\u0107. Szefom chodzi o to, by bra\u0107, bo od \u0142ap\u00f3wek branych na niskich szczeblach maj\u0105 swoj\u0105 prowizj\u0119. Opowiedziano nam te\u017c jak na Ukrainie nie warto by\u0107 dobrym biznesmenem. Podobno w\u0142a\u015bciciel s\u0142ynnej niegdy\u015b na ca\u0142y ZSRR fabryki zakarpackich koniak\u00f3w po przemianach z republiki sowieckiej w niepodleg\u0142e pa\u0144stwo pod\u017awign\u0105\u0142 \u201ekoniacznyj zawod\u201d z upadku. Spodoba\u0142o si\u0119 to synowi obecnego prezydenta. Jego ludzie do w\u0142a\u015bciciela przyjechali dwa razy. Pierwszy raz z dobrowoln\u0105 pro\u015bb\u0105 by odda\u0142. (Odda\u0142 nie znaczy sprzeda\u0142!) Potem przyjechali drugi raz. Metod zastraszania jest tu wiele, wi\u0119c w\u0142a\u015bciciel si\u0119 zgodzi\u0142 i teraz \u2013 o czym g\u0142o\u015bno w ukrai\u0144skich pubach \u2013 dawny w\u0142a\u015bciciel ma 10% udzia\u0142\u00f3w a 90% syn obecnego prezydenta.<\/div>\n
W to, \u017ce \u0142ap\u00f3wkarstwo zniknie nikt nie wierzy. I s\u0105dz\u0105c po doniesieniach medi\u00f3w b\u0119dzie jeszcze d\u0142ugo mia\u0142o si\u0119 dobrze, bo dzie\u0144 po naszym powrocie z Ukrainy radio podaje informacj\u0119, \u017ce ukrai\u0144skie ministerstwo skarbu rozwa\u017ca wprowadzenie podatku od\u2026 \u0142ap\u00f3wki! Chyba nie ma wi\u0119kszego dowodu zgody na korupcj\u0119.<\/div>\n
Naj\u0142atwiej by\u0107 zmuszonym do dania \u0142ap\u00f3wki, gdy si\u0119 czego\u015b potrzebuje. A czasem nie wiemy czy to \u0142ap\u00f3wka czy dana rzecz tyle kosztuje. L\u0105dujemy u dentysty. Dyrektor przychodni m\u00f3wi, \u017ce podlanie ruszaj\u0105cej si\u0119 korony cementem kosztuje 70 hrywien (ok. 30 z\u0142otych) i \u017ce mo\u017cna zap\u0142aci\u0107 w kasie, a mo\u017cna i u niego. \u201eU niego\u201d znaczy, \u017ce oficjaln\u0105 kas\u0119 to raczej ominie. Przychodnia nigdy si\u0119 nie dowie, \u017ce komu\u015b tu cokolwiek cementowano. Tak jest wsz\u0119dzie indziej. Wszystko jest okazj\u0105, by wy\u0142udzi\u0107 kas\u0119.<\/div>\n
\u0141ap\u00f3wki staraj\u0105 si\u0119 te\u017c bra\u0107 osoby prywatne. Ulegam raz. Koszt na szcz\u0119\u015bcie niewielki. Przed Lwowem lekko stukam w samoch\u00f3d przede mn\u0105, bo za p\u00f3\u017ano rozpoczynam hamowanie. Samochodowi nic nie jest, ale w\u0142a\u015bciciel \u017c\u0105da 50 dolar\u00f3w. Cho\u0107 nie mamy czasu, proponuj\u0119 wezwanie milicji. Facet upiera si\u0119 przy 50 dolarach. Ja zn\u00f3w proponuje milicj\u0119. Facet nie chce, wi\u0119c m\u00f3wi\u0119 po ukrai\u0144sku: \u201ebiery sto hrywien i idy w pizdu, bo ja czasu nie maju\u201d. Facet w\u015bciek\u0142y wrzuca sto hrywien do baga\u017cnika i odje\u017cd\u017ca z piskiem opon. Lepiej wzi\u0105\u0107 ode mnie te sto hrywien ni\u017c obej\u015b\u0107 si\u0119 smakiem. Oboje wiemy, \u017ce jakby przyjecha\u0142a milicja nic by nie zarobi\u0142. Przecie\u017c zniszcze\u0144 nie ma \u017cadnych. A fors\u0119 daj\u0119 mu tylko dlatego, \u017ce nie mam czasu i te\u017c chc\u0119 jecha\u0107, a nie k\u0142\u00f3ci\u0107 si\u0119.<\/div>\n
We Lwowie z trudem znajdujemy hotel. Jest d\u0142ugi weekend, bo zbli\u017ca si\u0119 1 maja. Hotele ob\u0142o\u017cone. Mo\u017ce za \u0142ap\u00f3wk\u0119 co\u015b by si\u0119 znalaz\u0142o, ale ja ju\u017c wr\u0119cza\u0107 nie chc\u0119. Znajdujemy lepszy spos\u00f3b. Podje\u017cd\u017camy \u201ena chama\u201d do hotelu \u201eHetman\u201d na ulic\u0119 W\u0142odzimierza Wielkiego i wmawiamy, \u017ce dzwonili\u015bmy, a pokoju nie rezerwowali\u015bmy, bo powiedziano, \u017ce s\u0105 wolne miejsca. O dziwo metoda dzia\u0142a, bo pok\u00f3j dla nas si\u0119 znajduje. Hotel nie jest skomputeryzowany, wi\u0119c nikt nie jest w stanie stwierdzi\u0107, czy co\u015b rezerwowali\u015bmy czy nie. Zbudowany w 1984 roku budynek jest wygodny i czysty, cho\u0107 wieje prza\u015bnym PRL\u2019em, a raczej \u201eSowietskim Sojuzem\u201d. Wraz z nami hotelowymi go\u015b\u0107mi s\u0105 tu tylko inni Polacy. Rano podczas \u015bniadania jeste\u015bmy \u015bwiadkami jak pilot wycieczki zbiera pieni\u0105dze na polskoj\u0119zyczn\u0105 gazet\u0119 wydawan\u0105 przez konsulat. Znam ju\u017c ten numer. Gdy by\u0142am we Lwowie w 2009 roku konsul m\u00f3wi\u0142, \u017ce gazeta jest bezp\u0142atna i oni ci\u0105gle musz\u0105 t\u0119pi\u0107 to, \u017ce kto\u015b bierze za ni\u0105 pieni\u0105dze od niczego nie\u015bwiadomych polskich turyst\u00f3w. Przy mnie osobi\u015bcie poucza\u0142 kogo\u015b, kto pr\u00f3bowa\u0142 tym handlowa\u0107 przed Cmentarzem \u0141yczakowskim. Ale c\u00f3\u017c\u2026 pensje s\u0105 tam dziesi\u0119\u0107 razy mniejsze ni\u017c w Polsce, a ceny mniejsze tylko o po\u0142ow\u0119. Jak \u017cy\u0107?<\/div>\n
We Lwowie jestem tylko na Targach Ksi\u0105\u017cki gdzie podpisuj\u0119 jeszcze ciep\u0142e pierwsze egzemplarze ukrai\u0144skiej wersji \u201eKlasy pani Czajki\u201d. Na chwil\u0119 wpadamy na Cmentarz \u0141yczakowski \u2013 chc\u0119 zobaczy\u0107, co jeszcze odnowiono i\u2026 wracamy na Zakarpacie.<\/div>\n
Narzekamy na nasze muzea, \u017ce nieatrakcyjne, \u017ale wyposa\u017cone, \u017ce nie mamy zabytk\u00f3w itd. Co ma powiedzie\u0107 Ukraina, kt\u00f3ra najpierw, jako sowiecka republika, a teraz, jako niepodleg\u0142e pa\u0144stwo, po 1945 roku dosta\u0142a nie tylko ziemie nale\u017c\u0105ce wcze\u015bniej do Polski, ale i te nale\u017c\u0105ce do W\u0119gier? O zabytki dabaj\u0105 bardziej zachodni s\u0105siedzi Ukrainy. Ka\u017cdy dba o to, co kiedy\u015b by\u0142o jego. I tak na przyk\u0142ad Cmentarz \u0141yczakowski remontowany jest z pieni\u0119dzy zbieranych w Polsce. Jak wygl\u0105da to na Zakarpaciu czyli dawnych ziemiach w\u0119gierskich? Tam pe\u0142no jest zamk\u00f3w, winnic i zabytk\u00f3w kultury g\u0142\u00f3wnie w\u0119gierskiej. O tablice i pomniki dbaj\u0105 W\u0119grzy. Z muzeami gorzej. Poniewa\u017c na studiach pisa\u0142am prac\u0119 semestraln\u0105, kt\u00f3rej tematem by\u0142 Mih\u00e1ly Munk\u00e1csy i jego tw\u00f3rczo\u015b\u0107, wi\u0119c pobliskie Munkaczewo wydaje mi si\u0119 rajem. W ko\u0144cu to od nazwy tego miasteczka w\u0119gierski malarz niemieckiego pochodzenia wzi\u0105\u0142 sw\u00f3j pseudonim. W Munkaczewie jest \u015bredniowieczny Zamek Palanka. Pomijam, \u017ce znajduj\u0105ce si\u0119 w nim Muzeum Munk\u00e1csy\u2019ego jest nieczynne. W zamku prawie nie ma cennych eksponat\u00f3w. Na \u015bcianach wisz\u0105 wsp\u00f3\u0142cze\u015bnie namalowane tandetne portrety dawnych w\u0142a\u015bcicieli i fotokopie oryginalnych obraz\u00f3w. Gdzie s\u0105 orygina\u0142y? Tego nie wie nikt. Panie tylko pilnuj\u0105 obiektu. Nikt nic nie wie. Nie chc\u0119 dr\u0105\u017cy\u0107 tematu, bo przecie\u017c jeszcze przed wyjazdem s\u0142ysza\u0142am w radio o skandalu w Muzeum Narodowym w Kijowie, z kt\u00f3rego znikn\u0119\u0142y wybitne dzie\u0142a i zast\u0105piono je kopiami niskiej jako\u015bci i warto\u015bci. Orygina\u0142y podobno wzi\u0119li do dom\u00f3w ukrai\u0144scy notable. W Munkaczewie g\u0142\u00f3wn\u0105 sal\u0119 zamkow\u0105 zdobi\u0105 kije hokejowe i narty, bo w pobli\u017cu znajduje si\u0119 fabryka sprz\u0119tu narciarskiego. To ci muzeum! Gdyby nie w\u0119gierskie ksi\u0105zki nie by\u0142oby tam co ogl\u0105da\u0107.<\/div>\n
W pobliskiej Nevicy jest przepi\u0119kny zamek nevickij, a w\u0142a\u015bciwie jego ruiny. Miejsce jest niezabezpieczone, niepilnowane, bez informacji, przewodnika, wyznaczonej trasy itd. Tu\u017c obok ruin \u015blady po pr\u00f3bie wybudowania hotelu z restauracj\u0105. Inwestycja niedoko\u0144czona, bo komu\u015b kasy zabrak\u0142o i tak to stoi. Niewykorzystany potencja\u0142 turystyczny, jak wiele rzeczy tutaj.<\/div>\n
W U\u017chorodzie jest przepi\u0119kny zamek i skansen. W zamku, na jego terenie poza wystawami muzealnymi jest osobne muzeum prywatne. Eksponaty w nim \u017cadne, bo to rekonstrukcja jakich\u015b dw\u00f3ch narz\u0119dzi tortur i par\u0119 skorup z wykopalisk. Dla laika mo\u017ce to i co\u015b, ale dla mnie – absolwentki historii sztuki – to nic. Oboje z Ulubionym prze\u017cywamy szok. Zadajemy pytania. Okazuje si\u0119, \u017ce te dwie sale piwniczne, za zwiedzenie kt\u00f3rych p\u0142acimy po 5 hrywien wyremontowa\u0142 jaki\u015b prywatny cz\u0142owiek i sobie prywatnie na terenie pa\u0144stwowego muzeum otworzy\u0142 swoje muzeum! Tak tu ju\u017c jest.<\/div>\n
Do pobliskiego skansenu wsi zakarpackiej wchodzimy te\u017c za 10 hrywien, ale bez bilet\u00f3w. Stra\u017cnicy bior\u0105 od nas po 5 hrywien dla siebie. W ko\u0144cu i tak musz\u0105 tu sta\u0107 ca\u0142a noc, wi\u0119c co im szkodzi wpu\u015bci\u0107 turyst\u00f3w jeszcze po oficjalnym zamkni\u0119ciu muzeum? Dla nas te\u017c lepiej, bo nie musimy p\u0142aci\u0107 za fotografowanie. Normalnie pobierane s\u0105 jeszcze dodatkowe op\u0142aty.<\/div>\n
Tym, co jednak najbardziej mnie szokuje w czasie tej wizyty na Ukrainie jest\u2026 oskar\u017cenie mnie, \u017ce chc\u0119 za uzyskane z Moskwy pieni\u0105dze (czy dolary czy euro \u2013 ju\u017c nie wnikam) pozbawi\u0107 Ukrain\u0119 niepodleg\u0142o\u015bci. Jak to? Okazuje si\u0119, \u017ce ca\u0142kiem prosto, zwyczajnie i nad wyraz po ukrai\u0144sku logicznie. Dla mnie historia zaczyna si\u0119 jeszcze w Warszawie. Dla moich oskaqr\u017cycieli – w Moskwie. Redakcyjny kolega, z kt\u00f3rym dziel\u0119 pok\u00f3j w TVP, jest wydawc\u0105 programu TELENOWYNY przeznaczonego dla mniejszo\u015bci ukrai\u0144skiej w Polsce. Gdy zwierzam mu si\u0119, \u017ce jad\u0119 na Zakarpacie i pytam, co by stamt\u0105d chcia\u0142, odpowiada, \u017ce materia\u0142 o mniejszo\u015bci Rusi\u0144skiej, czyli o takich, kt\u00f3rzy chc\u0105, by by\u0142a Ru\u015b Zakarpacka. To historia, kt\u00f3r\u0105 poniek\u0105d mo\u017cna por\u00f3wna\u0107 ze znanym w naszym kraju Ruchem Autonomii \u015al\u0105ska lub Zwi\u0105zkiem Kurpi\u00f3w. I cho\u0107 co jaki\u015b czas kto\u015b m\u00f3wi, \u017ce za ich dzia\u0142alno\u015bci\u0105 stoj\u0105 Niemcy to jednak, jak przychodzi, co do czego, okazuje si\u0119, ze nie do ko\u0144ca tak jest. Jedno jest pewne. Mamy w Polsce gazety po \u015al\u0105sku, telewizj\u0119 po \u015al\u0105sku (emituj\u0105c\u0105 s\u0142ynny serial \u201eNiewolnica Isaura\u201d ze \u015bl\u0105skim dubbingiem), audycje radiowe po \u015bl\u0105sku, ksi\u0105zki po \u015bl\u0105sku itd. Z drugiej strony na p\u00f3\u0142nocy kraju mamy radio po kaszubsku, audycje telewizyjne po kaszubsku, ksi\u0105\u017cki po kaszubsku i\u2026 matur\u0119 po kaszubsku. Owszem, w sieci znajduj\u0105 si\u0119 ataki na Kaszub\u00f3w, zw\u0142aszcza z tego powodu, \u017ce jeden z nich jest naszym Premierem, ale nikt, kto rozs\u0105dnie my\u015bli nie m\u00f3wi, ze Kaszubi czy \u015al\u0105zacy chc\u0105, by Polska straci\u0142a niepodleg\u0142o\u015b\u0107. Tymczasem na Ukrainie rozmowy o Rusinach s\u0105 jak wbijanie kija w mrowisko. Pr\u00f3ba zrobienia reporta\u017cu o Rusinach sko\u0144czy\u0142a si\u0119 dla mnie fiaskiem. Pewnie \u017ale si\u0119 do tego zabra\u0142am. Ulubiony chcia\u0142 pom\u00f3c, ale jak si\u0119 okaza\u0142o sam nie wiedzia\u0142, na co si\u0119 porywa. Chyba za d\u0142ugo mieszka w Polsce. Pierwszy atak spad\u0142 na niego. Zosta\u0142 oskar\u017cony (nic nie zosta\u0142o powiedziane wprost, a wszystko mi\u0119dzy wierszami, ale dobitnie i niezwykle przykro) o zdrad\u0119 Ukrainy. Ju\u017c sam fakt, \u017ce pojawi\u0142 si\u0119 w mojej obecno\u015bci \u2013 polskiej dziennikarki, czyli osoby bez kropli krwi ukrai\u0144skiej \u2013 zbulwersowa\u0142 jednego z naszych rozm\u00f3wc\u00f3w, cho\u0107\u2026 sam rozm\u00f3wca mia\u0142 \u017con\u0119 w\u0119gierk\u0119, a i korzenie ma polskie. Potem by\u0142o jeszcze gorzej. Nas\u0142ucha\u0142am si\u0119 jak to Moskwa mi p\u0142aci za robienie materia\u0142u o Rusinach i Moskwa finansuje program \u201eTelenowyny\u201d. Program znajduje si\u0119 na antenie TVP INFO. Zgodnie z ustaw\u0105 o mniejszo\u015bciach i prawie do posiadania w\u0142asnej audycji. Na nic zda\u0142y si\u0119 pro\u015bby, aby w Internecie obejrzano program (ostatni odcinek by\u0142 o Wielkanocy prawos\u0142awnej, abolicji dla cudzoziemc\u00f3w, kt\u00f3rzy przebywaj\u0105 nielegalnie w Polsce i tym podobnych sprawach). Na nic zda\u0142y si\u0119 t\u0142umaczenia, ze w Polsce jest sprawa \u015al\u0105ska i nikt powa\u017cny nie uwa\u017ca audycji o \u015bl\u0105zakach i \u015al\u0105sku ani rozm\u00f3w z dzia\u0142aczami Ruchu Autonomii \u015al\u0105ska za antypa\u0144stwowe. Tu wszyscy wiedzieli swoje. Rodzina Ulubionego (sami wykszta\u0142ceni ludzie – prawnicy, lekarze ekonomi\u015bci) na nasze opowie\u015bci machaj\u0105 r\u0119kami i wzruszaj\u0105 ramionami. Nic ich nie dziwi. Jeden z wujk\u00f3w t\u0142umaczy, \u017ce tak to ju\u017c jest na Ukrainie. Tu niekt\u00f3rzy nie mog\u0105 pogodzi\u0107 si\u0119 z tym, \u017ce nigdy wcze\u015bniej nie by\u0142o takiego pa\u0144stwa na mapie. \u017be ukrai\u0144ska literatura i sztuka wy\u017csza (nie ludowa) tak naprawd\u0119 zaczyna si\u0119 w XIX wieku. \u017be w \u017cy\u0142ach wi\u0119kszo\u015bci Ukrai\u0144c\u00f3w p\u0142ynie obca krew \u2013 polska, rosyjska, s\u0142owacka, w\u0119gierska, rumu\u0144ska itd. A ci, kt\u00f3rzy tej kropli krwi obcej nie maj\u0105, nie maj\u0105 te\u017c dobrego (w znaczeniu \u201einteligenckiego\u201d) pochodzenia. Dlatego tak silne s\u0105 tu ruchy nacjonalistyczne. Wujek wspomina protesty po ekranizacji \u201eOgniem i mieczem\u201d. G\u0142osy, \u017ce film pokazuje nieprawd\u0119. Ukrai\u0144scy nacjonali\u015bci nie mogli pogodzi\u0107 si\u0119 z tym, \u017ce to ekranizacja powie\u015bci.<\/div>\n
Czytam \u017cyciorys jednego z re\u017cyser\u00f3w. (To on jest jednym z g\u0142\u00f3wnych oskar\u017cycieli.) Osi\u0105gni\u0119cia niewielkie, ale ego rozbuchane do granic mo\u017cliwo\u015bci. \u017byciorys jest tak nacjonalistyczny, \u017ce momentami \u015bmia\u0107 mi si\u0119 chce. Dla mnie CV to zbi\u00f3r informacji o uko\u0144czonych uczelniach, przebiegu pracy zawodowej, osi\u0105gni\u0119ciach, publikacjach itd. A tu\u2026 literacka opowie\u015b\u0107 o tym jak mia\u0142 jedn\u0105 par\u0119 but\u00f3w, jak w domu by\u0142a bieda i wszyscy w kuchni cichutko czytali wiersze \u0141esi Ukrainki, a ludowe pie\u015bni \u015bpiewali te\u017c cichutko, cho\u0107 w duszach g\u0142o\u015bno. Tez w dzieci\u0144stwie czyta\u0142am Mickiewicza, ale do g\u0142owy by mi nie przysz\u0142o pisa\u0107 o tym w Cirriculum Vitae. C\u00f3\u017c\u2026 z obserwacji w Polsce wiem, \u017ce im kto z wi\u0119kszej biedy wychodzi i wi\u0119ksze wykszta\u0142cenie zdobywa, czyli im wi\u0119kszy skok \u017cyciowy zrobi, tym rozpaczliwiej szuka swoich korzeni niejednokrotnie tworz\u0105c mity o w\u0142asnym \u017cyciu. Innymi s\u0142owy, jak to si\u0119 m\u00f3wi baaardzo kolokwialnie: \u201edorabia pi\u017adzie uszy\u201d. Na Ukrainie mam z tym do czynienia wielokrotnie.<\/div>\n
Robi\u0107 o Rusinach ju\u017c mi si\u0119 nie chce. Zreszt\u0105 obieca\u0142am ten materia\u0142 zrobi\u0107 przy okazji, a nie za wszelk\u0105 cen\u0119. Poniewa\u017c wszyscy jednak namawiaj\u0105, bym spr\u00f3bowa\u0142a jeszcze uda\u0107 si\u0119 do pobliskiej b\u0142\u0119kitno-z\u0142otej cerkwi, wi\u0119c ulegam. G\u0142\u00f3wny Batiuszka ma czasem kazania prorusi\u0144skie. Jedziemy wi\u0119c do cerkwi. A tam\u2026 Batiuszka m\u00f3wi, \u017ce nas\u0142a\u0142a mnie albo Moskwa albo Kij\u00f3w, bo Batiuszka niedawno zosta\u0142 za propagowanie rusi\u0144stwa skazany prawomocnym wyrokiem ukrai\u0144skiego s\u0105du na trzy lata wi\u0119zienia w zawieszeniu. Je\u015bli nie chce p\u00f3j\u015b\u0107 siedzie\u0107 \u2013 ma milcze\u0107 i wywiad\u00f3w na temat rusi\u0144stwa nie udziela\u0107. Moja pro\u015bba jest wi\u0119c prowokacj\u0105 Moskwy!<\/div>\n
Batiuszka to posta\u0107 do\u015b\u0107 ciekawa. Jak g\u0142osi stug\u0119bna plotka najpierw by\u0142 gangsterem. Potem si\u0119 nawr\u00f3ci\u0142 i zosta\u0142 duchownym. Za czyje pieni\u0105dze wybudowa\u0142 kapi\u0105c\u0105 od z\u0142ota cerkiew w wielkoruskim stylu \u2013 nikt nie wie, ale chodz\u0105 s\u0142uchy, \u017ce za pieni\u0105dze z Moskwy. Mo\u017ce wi\u0119c rzeczywi\u015bcie jest co\u015b na rzeczy w tym op\u0142acaniu przez Moskw\u0119 temat\u00f3w rusi\u0144skich. Mnie jest ju\u017c wszystko jedno. Z kr\u0119cenia materia\u0142u rezygnuj\u0119. Nie chc\u0119 wys\u0142uchiwa\u0107, \u017ce przyjecha\u0142am rozbi\u0107 niepodleg\u0142o\u015b\u0107 Ukrainy, bo jestem ostatni\u0105 osob\u0105, kt\u00f3ra odmawia\u0142aby jakiemukolwiek narodowi prawa do niepodleg\u0142o\u015bci.<\/div>\n
I tylko jednym si\u0119 pochwal\u0119. T\u0142umaczka i redaktor mojej ksi\u0105zki byli zachwyceni, ze mo\u017cna przy mnie m\u00f3wi\u0107 po ukrai\u0144sku, \u017ce wszystko rozumiem, ze w tym j\u0119zyku czytam i \u017ce podpisywa\u0142am ksi\u0105\u017cki po ukrai\u0144sku, a przez ca\u0142y czas pr\u00f3buj\u0119 rozmawia\u0107 w tym j\u0119zyku. C\u00f3\u017c\u2026 na S\u0142owacji pr\u00f3buj\u0119 m\u00f3wi\u0107 po s\u0142owacku, w Czechach po czesku, a w Rosji rozmawiam po rosyjsku. Czemu Ukraina mia\u0142aby by\u0107 wyj\u0105tkiem? W ko\u0144cu to s\u0142owia\u0144ski kraj, cho\u0107 pod pewnymi wzgl\u0119dami tak inny od Polski. Jest tak inny, \u017ce gdy wracamy do Warszawy doceniam stare porzekad\u0142o: \u201ewsz\u0119dzie dobrze, ale w domu najlepiej\u201d. I ciesz\u0119 si\u0119, \u017ce Ulubiony te\u017c to powtarza i cho\u0107 sam jest niebiesko-\u017c\u00f3\u0142to-bia\u0142o-czerwony to m\u00f3wi\u0105c \u201edom\u201d ma na my\u015bli Polsk\u0119.<\/div>\n
PS Pewnego dnia napisz\u0119 o polskiej ksenofobii i nacjonalizmie, o kt\u00f3rym gdyby nie Ulubiony, nie mia\u0142abym poj\u0119cia, bo w ko\u0144cu ka\u017cdy s\u0105dzi wed\u0142ug siebie.<\/div>\n
PS2. Materia\u0142u o Euro we Lwowie nie zrobi\u0142am. G\u0142\u00f3wnie dlatego, \u017ce byli\u015bmy tam za kr\u00f3tko i na dodatek w czasie \u015bwi\u0105tecznym. Pierwszy raz z takiego wyjazdu wr\u00f3ci\u0142am bez zdj\u0119\u0107, czyli na tarczy.<\/div>\n

Nic tak nie wzmacnia mi\u0142o\u015bci jak negatywne por\u00f3wnania. Po wizycie na Ukrainie stwierdzi\u0142am po raz kolejny, \u017ce naprawd\u0119 bardzo kocham sw\u00f3j kraj. \u201eCudze chwalicie, swego nie znacie\u201d \u2013 pisa\u0142 Stanis\u0142aw Jachowicz, a ja\u2026 za nim powtarza\u0142am to zdanie przeje\u017cd\u017caj\u0105c dwie ukrai\u0144skie ob\u0142asti \u2013 zakarpack\u0105 i lwowsk\u0105. Pisa\u0107 nie mog\u0142am. Nawet nie dlatego, \u017ce nie by\u0142o czasu. No tak\u2026 pora uchyli\u0107 r\u0105bka tajemnicy. Ulubiony jest tak niebiesko-\u017c\u00f3\u0142to-bia\u0142o-czerwony jak Euro 2012. (Na zdradzenie profesji jeszcze nie pora.) Zatrzymali\u015bmy si\u0119 u jego rodziny na Zakarpaciu, dlatego ilekro\u0107 mia\u0142am czas dla siebie, tylekro\u0107 w progu stawa\u0142a jego mama i m\u00f3wi\u0142a, \u017ce przyjecha\u0142am odpoczywa\u0107. Ni w z\u0105b nie mog\u0142a poj\u0105\u0107, \u017ce odpoczywam pisz\u0105c. Dlatego musia\u0142am odk\u0142ada\u0107 pisanie.\u00a0Z tym odpoczynkiem jednak nie do ko\u0144ca by\u0142a to prawda. Cele podr\u00f3\u017cy by\u0142y cztery. Dwa zawodowe \u2013 dwa prywatne. Zawodowe to: wydanie ksi\u0105\u017cki \u201eKlasa pani Czajki\u201d na Ukrainie, a wi\u0119c spotkania z t\u0142umaczk\u0105, redaktorem itd., a po drugie chcia\u0142am przywie\u017a\u0107 przed wsp\u00f3lnym Euro reporta\u017ce stamt\u0105d. Np. jak w por\u00f3wnaniu z Warszaw\u0105 przygotowany jest Lw\u00f3w? No i kr\u00f3tki reporta\u017c o Rusinach na Zakarpaciu. Prywatnie za\u015b pojechali\u015bmy, by Ulubiony zrobi\u0142 sobie nowy paszport, no i chcieli\u015bmy spotka\u0107 si\u0119 z rodzin\u0105. Nie by\u0142a to moja pierwsza wizyta na Ukrainie. I na pewno nie ostatnia, bo w ko\u0144cu we wrze\u015bniu jad\u0119 na lwowskie targi ksi\u0105\u017cki na oficjaln\u0105 premier\u0119 ukrai\u0144skiej wersji \u201eKlasy pani Czajki\u201d. Nie mniej jednak w\u0142a\u015bciwie ju\u017c pierwszego dnia stwierdzi\u0142am, \u017ce my Polacy nie doceniamy w\u0142asnego kraju. Dlaczego? Narzekamy na drogi. Tymczasem przysi\u0119gam, \u017ce poza drogami mi\u0119dzynarodowymi, kt\u00f3re s\u0105 szerokie i twarde \u2013 pozosta\u0142e drogi Ukrainy przypominaj\u0105 bezdro\u017ca i szwajcarski ser. Uliczkami nawet du\u017cych miast je\u017adzi si\u0119 slalomem, by nie zgubi\u0107 podwozia. Ludzie parkuj\u0105 gdzie chc\u0105 i jak chc\u0105. \u0141ami\u0105 wszelkie mo\u017cliwe przepisy, co jest w smak tamtejszej milicji, czerpi\u0105cej gar\u015bciami zyski z tzw. \u201ewziatek\u201d, czyli \u0142ap\u00f3wek. Narzekamy na korupcj\u0119. Co za bzdura! Owszem, zdarza si\u0119, \u017ce kto\u015b za co\u015b bierze \u0142ap\u00f3wk\u0119, ale wydaje mi si\u0119, \u017ce s\u0105 to raczej sytuacje indywidualne. Ja w swoim \u017cyciu w Polsce jeszcze nigdy nie da\u0142am nikomu \u0142ap\u00f3wki! Ukraina jest tak skorumpowana, \u017ce tam \u0142ap\u00f3wki bior\u0105 wszyscy urz\u0119dnicy pa\u0144stwowi. Musz\u0105 bra\u0107! W ko\u0144cu ka\u017cdy, nawet urz\u0119dnik niskiego szczebla, musi da\u0107 \u0142ap\u00f3wk\u0119, by utrzyma\u0107 si\u0119 na swoim, nawet bardzo lichym stanowisku. Najwi\u0119cej \u0142ap\u00f3wek bior\u0105 prezydent, premier i ministrowie. Nie wierzmy bajkom, \u017ce poprzedni rz\u0105d Ukrainy nie bra\u0142. \u017be obecna opozycja ma czyste r\u0119ce, a siedz\u0105ca w pierdlu by\u0142a premier nie splami\u0142a si\u0119 \u0142ap\u00f3wkarstwem. Tam tak nie ma. Wys\u0142uchuj\u0119 setek r\u00f3\u017cnych historii, a \u015bwiadkiem jestem kolejnych stu innych. I zmiana w\u0142adzy na Ukrainie w \u017cadn\u0105 stron\u0119 nic nie znaczy. My\u015blenie \u201ehomo sovieticus\u201d jest tam silne. Ju\u017c wiem, czemu Moj\u017cesz chodzi\u0142 z \u017bydami 40 lat po pustyni. Naprawd\u0119 chcia\u0142, aby pokolenie pami\u0119taj\u0105ce niewol\u0119 wymar\u0142o. Tu te\u017c tak chyba musi by\u0107. Oto, aby zosta\u0107 zwyk\u0142ym policjantem trzeba da\u0107 \u0142ap\u00f3wk\u0119. Potem, by si\u0119 utrzyma\u0107 na tym stanowisku te\u017c trzeba dawa\u0107. Nie op\u0142aca si\u0119 nie bra\u0107, bo z go\u0142ej policyjnej pensji nie da si\u0119 zap\u0142aci\u0107 \u0142ap\u00f3wek na utrzymaniu si\u0119 w mundurze. Jestem tego \u015bwiadkiem kilka razy. W drodze do Lwowa zatrzymuje mnie milicja za rzekome przekroczenie pr\u0119dko\u015bci o 3 kilometry. Pisz\u0119 \u201erzekome\u201d, bo nie wydaje mi si\u0119, bym przekroczy\u0142a pr\u0119dko\u015b\u0107. W obcym kraju pilnuj\u0119 tego bardziej ni\u017c we w\u0142asnym. Na szcz\u0119\u015bcie ko\u0144czy si\u0119 tylko na s\u0142ownym pouczeniu. Ukrai\u0144scy mundurowi boj\u0105 si\u0119 medi\u00f3w. Moja legitymacja prasowa okazuje si\u0119 przepustk\u0105 do \u015bwiata bez \u0142ap\u00f3wek. Potem korzystam z niej jeszcze kilka razy. Tylko dzi\u0119ki temu zachowuj\u0119 \u201ehroszy\u201d w kieszeni. Wspomnia\u0142am, \u017ce Ulubiony potrzebowa\u0142 nowy paszport. Podobnie jak u nas, na Ukrainie na paszport czeka si\u0119 miesi\u0105c. Podobnie jak u nas \u2013 spraw\u0119 mo\u017cna przyspieszy\u0107. O ile jednak u nas trzeba napisa\u0107 specjalne pismo, pro\u015bb\u0119 o przyspieszenie sprawy uzasadni\u0107 itd. i nic to nie kosztuje poza mas\u0105 zachodu, o tyle na Ukrainie za to si\u0119 p\u0142aci i nie s\u0105 to koszta oficjalne wed\u0142ug jakiegokolwiek cennika. Ulubiony musia\u0142 wr\u0119czy\u0107 \u0142ap\u00f3wk\u0119 w wysoko\u015bci p\u00f3\u0142torej tamtejszej pensji. \u0141ap\u00f3wk\u0119 wr\u0119cza\u0142 nie pod sto\u0142em i w kopercie, ale oficjalnie urz\u0119dnikowi przy wszystkich innych urz\u0119dnikach, a ten, kt\u00f3remu wr\u0119czy\u0142 natychmiast polecia\u0142 z \u201ehrywniami\u201d dzieli\u0107 si\u0119 z szefem itd. Przekazana kwota idzie bowiem wy\u017cej a\u017c do Kijowa. I tak jest tam ze wszystkim. Zanim w ci\u0105gu trzech dni roboczych odebrali\u015bmy paszport, zd\u0105\u017cyli\u015bmy us\u0142ysze\u0107 jak ta korupcja wygl\u0105da. Opowiedziano nam, \u017ce jak kto\u015b nie chce bra\u0107 \u2013 traci prac\u0119, bo w jego miejsce wejdzie taki, kt\u00f3ry b\u0119dzie bra\u0107. Szefom chodzi o to, by bra\u0107, bo od \u0142ap\u00f3wek branych na niskich szczeblach maj\u0105 swoj\u0105 prowizj\u0119. Opowiedziano nam te\u017c jak na Ukrainie nie warto by\u0107 dobrym biznesmenem. Podobno w\u0142a\u015bciciel s\u0142ynnej niegdy\u015b na ca\u0142y ZSRR fabryki zakarpackich koniak\u00f3w po przemianach z republiki sowieckiej w niepodleg\u0142e pa\u0144stwo pod\u017awign\u0105\u0142 \u201ekoniacznyj zawod\u201d z upadku. Spodoba\u0142o si\u0119 to synowi obecnego prezydenta. Jego ludzie do w\u0142a\u015bciciela przyjechali dwa razy. Pierwszy raz z dobrowoln\u0105 pro\u015bb\u0105 by odda\u0142. (Odda\u0142 nie znaczy sprzeda\u0142!) Potem przyjechali drugi raz. Metod zastraszania jest tu wiele, wi\u0119c w\u0142a\u015bciciel si\u0119 zgodzi\u0142 i teraz \u2013 o czym g\u0142o\u015bno w ukrai\u0144skich pubach \u2013 dawny w\u0142a\u015bciciel ma 10% udzia\u0142\u00f3w a 90% syn obecnego prezydenta. W to, \u017ce \u0142ap\u00f3wkarstwo zniknie nikt nie – wierzy. I s\u0105dz\u0105c po doniesieniach medi\u00f3w b\u0119dzie jeszcze d\u0142ugo mia\u0142o si\u0119 dobrze, bo dzie\u0144 po naszym powrocie z Ukrainy radio poda\u0142o informacj\u0119, \u017ce ukrai\u0144skie ministerstwo skarbu rozwa\u017ca wprowadzenie podatku od\u2026 \u0142ap\u00f3wki! Chyba nie ma wi\u0119kszego dowodu zgody na korupcj\u0119. Naj\u0142atwiej by\u0107 zmuszonym do dania \u0142ap\u00f3wki, gdy si\u0119 czego\u015b potrzebuje. A czasem nie wiemy czy to \u0142ap\u00f3wka czy dana rzecz tyle kosztuje. L\u0105dujemy u dentysty. Dyrektor przychodni m\u00f3wi, \u017ce podlanie ruszaj\u0105cej si\u0119 korony cementem kosztuje 70 hrywien (ok. 30 z\u0142otych) i \u017ce mo\u017cna zap\u0142aci\u0107 w kasie, a mo\u017cna i u niego. \u201eU niego\u201d znaczy, \u017ce oficjaln\u0105 kas\u0119 to raczej ominie. Przychodnia nigdy si\u0119 nie dowie, \u017ce komu\u015b tu cokolwiek cementowano. Tak jest wsz\u0119dzie indziej. Wszystko jest okazj\u0105, by wy\u0142udzi\u0107 kas\u0119. \u0141ap\u00f3wki staraj\u0105 si\u0119 te\u017c bra\u0107 osoby prywatne. Ulegam raz. Koszt na szcz\u0119\u015bcie niewielki. Przed Lwowem lekko stukam w samoch\u00f3d przede mn\u0105, bo za p\u00f3\u017ano rozpoczynam hamowanie. Samochodowi nic nie jest, ale w\u0142a\u015bciciel \u017c\u0105da 50 dolar\u00f3w. Cho\u0107 nie mamy czasu, proponuj\u0119 wezwanie milicji. Facet upiera si\u0119 przy 50 dolarach. Ja zn\u00f3w proponuje milicj\u0119. Facet nie chce, wi\u0119c m\u00f3wi\u0119 po ukrai\u0144sku: \u201ebiery sto hrywien i idy w pizdu, bo ja czasu nie maju\u201d. Facet w\u015bciek\u0142y wrzuca sto hrywien do baga\u017cnika i odje\u017cd\u017ca z piskiem opon. Lepiej wzi\u0105\u0107 ode mnie te sto hrywien (odpowiednik 50 z\u0142otych) ni\u017c obej\u015b\u0107 si\u0119 smakiem. Oboje wiemy, \u017ce jakby przyjecha\u0142a milicja nic by nie zarobi\u0142. Przecie\u017c zniszcze\u0144 nie ma \u017cadnych. A fors\u0119 daj\u0119 mu tylko dlatego, \u017ce nie mam czasu i te\u017c chc\u0119 jecha\u0107, a nie k\u0142\u00f3ci\u0107 si\u0119. We Lwowie z trudem znajdujemy hotel. Jest d\u0142ugi weekend, bo zbli\u017ca si\u0119 1 maja. Hotele ob\u0142o\u017cone. Mo\u017ce za \u0142ap\u00f3wk\u0119 co\u015b by si\u0119 znalaz\u0142o, ale ja wr\u0119cza\u0107 nie chc\u0119. Znajdujemy lepszy spos\u00f3b. Podje\u017cd\u017camy \u201ena chama\u201d do hotelu \u201eHetman\u201d na ulic\u0119 W\u0142odzimierza Wielkiego i wmawiamy, \u017ce dzwonili\u015bmy, a pokoju nie rezerwowali\u015bmy, bo powiedziano, \u017ce s\u0105 wolne miejsca. O dziwo metoda dzia\u0142a, bo pok\u00f3j dla nas si\u0119 znajduje. Hotel nie jest skomputeryzowany, wi\u0119c nikt nie jest w stanie stwierdzi\u0107, czy co\u015b rezerwowali\u015bmy czy nie. Zbudowany w 1984 roku budynek jest wygodny i czysty, cho\u0107 wieje prza\u015bnym PRL\u2019em, a raczej \u201eSowietskim Sojuzem\u201d. Wraz z nami hotelowymi go\u015b\u0107mi s\u0105 tu tylko inni Polacy. Rano podczas \u015bniadania jeste\u015bmy \u015bwiadkami jak pilot wycieczki zbiera pieni\u0105dze na polskoj\u0119zyczn\u0105 gazet\u0119 wydawan\u0105 przez konsulat. Znam ju\u017c ten numer. Gdy by\u0142am we Lwowie w 2009 roku konsul m\u00f3wi\u0142, \u017ce gazeta jest bezp\u0142atna i oni ci\u0105gle musz\u0105 t\u0119pi\u0107 to, \u017ce kto\u015b bierze za ni\u0105 pieni\u0105dze od niczego nie\u015bwiadomych polskich turyst\u00f3w. Przy mnie osobi\u015bcie poucza\u0142 kogo\u015b, kto pr\u00f3bowa\u0142 tym handlowa\u0107 przed Cmentarzem \u0141yczakowskim. Ale c\u00f3\u017c\u2026 pensje s\u0105 tam dziesi\u0119\u0107 razy mniejsze ni\u017c w Polsce, a ceny mniejsze tylko o po\u0142ow\u0119. Jak \u017cy\u0107? We Lwowie jestem tylko na Targach Ksi\u0105\u017cki gdzie podpisuj\u0119 jeszcze ciep\u0142e pierwsze egzemplarze ukrai\u0144skiej wersji \u201eKlasy pani Czajki\u201d. Na chwil\u0119 wpadamy na Cmentarz \u0141yczakowski \u2013 chc\u0119 zobaczy\u0107, co jeszcze odnowiono i\u2026 wracamy na Zakarpacie.\u00a0Narzekamy na nasze muzea, \u017ce nieatrakcyjne, \u017ale wyposa\u017cone, \u017ce nie mamy zabytk\u00f3w itd. Co ma powiedzie\u0107 Ukraina, kt\u00f3ra najpierw, jako sowiecka republika, a teraz, jako niepodleg\u0142e pa\u0144stwo, po 1945 roku dosta\u0142a nie tylko ziemie nale\u017c\u0105ce wcze\u015bniej do Polski, ale i te nale\u017c\u0105ce do W\u0119gier? O zabytki dbaj\u0105 bardziej zachodni s\u0105siedzi Ukrainy. Ka\u017cdy dba o to, co kiedy\u015b by\u0142o jego. I tak na przyk\u0142ad Cmentarz \u0141yczakowski remontowany jest z pieni\u0119dzy zbieranych w Polsce. Jak wygl\u0105da to na Zakarpaciu czyli dawnych ziemiach w\u0119gierskich? Tam pe\u0142no jest zamk\u00f3w, winnic i zabytk\u00f3w kultury g\u0142\u00f3wnie w\u0119gierskiej. O tablice i pomniki dbaj\u0105 W\u0119grzy. Z muzeami gorzej. Poniewa\u017c na studiach pisa\u0142am prac\u0119 semestraln\u0105, kt\u00f3rej tematem by\u0142 Mih\u00e1ly Munk\u00e1csy i jego tw\u00f3rczo\u015b\u0107, wi\u0119c pobliskie Mukaczewo wydaje mi si\u0119 rajem. W ko\u0144cu to od nazwy tego miasteczka w\u0119gierski malarz niemieckiego pochodzenia wzi\u0105\u0142 sw\u00f3j pseudonim. W Mukaczewie jest \u015bredniowieczny Zamek Palanka. Pomijam, \u017ce znajduj\u0105ce si\u0119 w nim Muzeum Munk\u00e1csy\u2019ego jest nieczynne. W zamku prawie nie ma cennych eksponat\u00f3w. Na \u015bcianach wisz\u0105 wsp\u00f3\u0142cze\u015bnie namalowane tandetne portrety dawnych w\u0142a\u015bcicieli i fotokopie oryginalnych obraz\u00f3w. Gdzie s\u0105 orygina\u0142y? Tego nie wie nikt. Panie tylko pilnuj\u0105 obiektu. Nikt nic nie wie. Nie chc\u0119 dr\u0105\u017cy\u0107 tematu, bo przecie\u017c jeszcze przed wyjazdem s\u0142ysza\u0142am w radio o skandalu w Muzeum Narodowym w Kijowie, z kt\u00f3rego znikn\u0119\u0142y wybitne dzie\u0142a i zast\u0105piono je kopiami niskiej jako\u015bci i warto\u015bci. Orygina\u0142y podobno wzi\u0119li do dom\u00f3w ukrai\u0144scy notable. W Mukaczewie g\u0142\u00f3wn\u0105 sal\u0119 zamkow\u0105 zdobi\u0105 kije hokejowe i narty, bo w pobli\u017cu znajduje si\u0119 fabryka sprz\u0119tu narciarskiego. To ci muzeum! Gdyby nie w\u0119gierskie ksi\u0105\u017cki, nie by\u0142oby tam co ogl\u0105da\u0107. W pobliskiej Nevicy jest przepi\u0119kny zamek newicki, a w\u0142a\u015bciwie jego ruiny. Miejsce jest niezabezpieczone, niepilnowane, bez informacji, przewodnika, wyznaczonej trasy itd. Tu\u017c obok ruin \u015blady po pr\u00f3bie wybudowania hotelu z restauracj\u0105. Inwestycja niedoko\u0144czona, bo komu\u015b kasy zabrak\u0142o i tak to stoi. Niewykorzystany potencja\u0142 turystyczny, jak wiele rzeczy tutaj. W U\u017chorodzie jest przepi\u0119kny zamek i skansen. W zamku, na jego terenie poza wystawami muzealnymi jest osobne muzeum prywatne. Eksponaty w nim \u017cadne, bo to rekonstrukcja jakich\u015b dw\u00f3ch narz\u0119dzi tortur i par\u0119 skorup z wykopalisk. Dla laika mo\u017ce to i co\u015b, ale dla mnie – absolwentki historii sztuki – to nic. Oboje z Ulubionym prze\u017cywamy szok. Zadajemy pytania. Okazuje si\u0119, \u017ce te dwie sale piwniczne, za zwiedzenie kt\u00f3rych p\u0142acimy po 5 hrywien wyremontowa\u0142 jaki\u015b prywatny cz\u0142owiek i sobie prywatnie na terenie pa\u0144stwowego muzeum otworzy\u0142 swoje muzeum! Tak tu ju\u017c jest. Do pobliskiego skansenu wsi zakarpackiej wchodzimy te\u017c za 10 hrywien, ale bez bilet\u00f3w. Stra\u017cnicy bior\u0105 od nas po 5 hrywien dla siebie. W ko\u0144cu i tak musz\u0105 tu sta\u0107 ca\u0142a noc, wi\u0119c co im szkodzi wpu\u015bci\u0107 turyst\u00f3w ju\u017c po oficjalnym zamkni\u0119ciu muzeum? Dla nas te\u017c lepiej, bo nie musimy p\u0142aci\u0107 za fotografowanie. Normalnie pobierane s\u0105 jeszcze dodatkowe op\u0142aty. Tym, co jednak najbardziej mnie szokuje w czasie tej wizyty na Ukrainie jest\u2026 oskar\u017cenie mnie, \u017ce chc\u0119 za uzyskane z Moskwy pieni\u0105dze (czy dolary czy euro \u2013 ju\u017c nie wnikam) pozbawi\u0107 Ukrain\u0119 niepodleg\u0142o\u015bci. Jak to? Okazuje si\u0119, \u017ce ca\u0142kiem prosto, zwyczajnie i nad wyraz po ukrai\u0144sku logicznie. Dla mnie historia zaczyna si\u0119 jeszcze w Warszawie. Dla moich oskar\u017cycieli – w Moskwie. Redakcyjny kolega, z kt\u00f3rym dziel\u0119 pok\u00f3j w TVP, jest wydawc\u0105 programu TELENOWYNY przeznaczonego dla mniejszo\u015bci ukrai\u0144skiej w Polsce. Gdy zwierzam mu si\u0119, \u017ce jad\u0119 na Zakarpacie i pytam, co by stamt\u0105d chcia\u0142, odpowiada, \u017ce materia\u0142 o mniejszo\u015bci Rusi\u0144skiej, czyli o takich, kt\u00f3rzy chc\u0105, by by\u0142a Ru\u015b Zakarpacka. To historia, kt\u00f3r\u0105 poniek\u0105d mo\u017cna por\u00f3wna\u0107 ze znanym w naszym kraju Ruchem Autonomii \u015al\u0105ska lub Zwi\u0105zkiem Kurpi\u00f3w. I cho\u0107 co jaki\u015b czas kto\u015b m\u00f3wi, \u017ce za ich dzia\u0142alno\u015bci\u0105 stoj\u0105 Niemcy, to jednak, jak przychodzi, co do czego, okazuje si\u0119, \u017ce nie do ko\u0144ca tak jest. Jedno jest pewne. Mamy w Polsce gazety po \u015al\u0105sku, telewizj\u0119 po \u015al\u0105sku (emituj\u0105c\u0105 s\u0142ynny serial \u201eNiewolnica Isaura\u201d ze \u015bl\u0105skim dubbingiem), audycje radiowe po \u015bl\u0105sku, ksi\u0105\u017cki po \u015bl\u0105sku itd. Z drugiej strony na p\u00f3\u0142nocy kraju mamy radio po kaszubsku, audycje telewizyjne po kaszubsku, ksi\u0105\u017cki po kaszubsku i\u2026 matur\u0119 po kaszubsku. Owszem, w sieci znajduj\u0105 si\u0119 ataki na Kaszub\u00f3w, zw\u0142aszcza z tego powodu, \u017ce jeden z nich jest naszym Premierem, ale nikt, kto rozs\u0105dnie my\u015bli nie m\u00f3wi, \u017ce Kaszubi czy \u015al\u0105zacy chc\u0105, by Polska straci\u0142a niepodleg\u0142o\u015b\u0107. Tymczasem na Ukrainie rozmowy o Rusinach s\u0105 jak wbijanie kija w mrowisko. Pr\u00f3ba zrobienia reporta\u017cu o Rusinach sko\u0144czy\u0142a si\u0119 dla mnie fiaskiem. Pewnie \u017ale si\u0119 do tego zabra\u0142am. Ulubiony chcia\u0142 pom\u00f3c, ale jak si\u0119 okaza\u0142o sam nie wiedzia\u0142, na co si\u0119 porywa. Chyba za d\u0142ugo mieszka w Polsce. Pierwszy atak spad\u0142 na niego. Zosta\u0142 oskar\u017cony (nic nie zosta\u0142o powiedziane wprost, a wszystko mi\u0119dzy wierszami, ale dobitnie i niezwykle przykro) o zdrad\u0119 Ukrainy. Ju\u017c sam fakt, \u017ce pojawi\u0142 si\u0119 w mojej obecno\u015bci \u2013 polskiej dziennikarki, czyli osoby bez kropli krwi ukrai\u0144skiej \u2013 zbulwersowa\u0142 jednego z naszych rozm\u00f3wc\u00f3w, cho\u0107\u2026 sam rozm\u00f3wca mia\u0142 \u017con\u0119 w\u0119gierk\u0119, a i korzenie ma polskie. Potem by\u0142o jeszcze gorzej. Nas\u0142ucha\u0142am si\u0119 jak to Moskwa mi p\u0142aci za robienie materia\u0142u o Rusinach i Moskwa finansuje program \u201eTelenowyny\u201d. Program znajduje si\u0119 na antenie TVP INFO. Zgodnie z ustaw\u0105 o mniejszo\u015bciach i prawie do posiadania w\u0142asnej audycji. Na nic zda\u0142y si\u0119 pro\u015bby, aby w Internecie obejrzano program (ostatni odcinek by\u0142 o Wielkanocy prawos\u0142awnej, abolicji dla cudzoziemc\u00f3w, kt\u00f3rzy przebywaj\u0105 nielegalnie w Polsce i tym podobnych sprawach). Na nic zda\u0142y si\u0119 t\u0142umaczenia, ze w Polsce jest sprawa \u015al\u0105ska i nikt powa\u017cny nie uwa\u017ca audycji o \u015al\u0105zakach i \u015al\u0105sku ani rozm\u00f3w z dzia\u0142aczami Ruchu Autonomii \u015al\u0105ska za antypa\u0144stwowe. Tu wszyscy wiedzieli swoje. Rodzina Ulubionego (sami wykszta\u0142ceni ludzie – prawnicy, lekarze ekonomi\u015bci) na nasze opowie\u015bci machaj\u0105 r\u0119kami i wzruszaj\u0105 ramionami. Nic ich nie dziwi. Jeden z wujk\u00f3w t\u0142umaczy, \u017ce tak to ju\u017c jest na Ukrainie. Tu niekt\u00f3rzy nie mog\u0105 pogodzi\u0107 si\u0119 z tym, \u017ce nigdy wcze\u015bniej nie by\u0142o takiego pa\u0144stwa na mapie. \u017be ukrai\u0144ska literatura i sztuka wy\u017csza (nie ludowa) tak naprawd\u0119 zaczyna si\u0119 w XIX wieku. \u017be w \u017cy\u0142ach wi\u0119kszo\u015bci Ukrai\u0144c\u00f3w p\u0142ynie obca krew \u2013 polska, rosyjska, s\u0142owacka, w\u0119gierska, rumu\u0144ska itd. A ci, kt\u00f3rzy tej kropli krwi obcej nie maj\u0105, nie maj\u0105 te\u017c dobrego (w znaczeniu \u201einteligenckiego\u201d) pochodzenia. Dlatego tak silne s\u0105 tu ruchy nacjonalistyczne. Wujek wspomina protesty po ekranizacji \u201eOgniem i mieczem\u201d. G\u0142osy, \u017ce film pokazuje nieprawd\u0119. Ukrai\u0144scy nacjonali\u015bci nie mogli pogodzi\u0107 si\u0119 z tym, \u017ce to ekranizacja powie\u015bci. Czytam \u017cyciorys jednego z re\u017cyser\u00f3w. (To on jest jednym z g\u0142\u00f3wnych oskar\u017cycieli.) Osi\u0105gni\u0119cia niewielkie, ale ego rozbuchane do granic mo\u017cliwo\u015bci. \u017byciorys jest tak nacjonalistyczny, \u017ce momentami \u015bmia\u0107 mi si\u0119 chce. Dla mnie CV to zbi\u00f3r informacji o uko\u0144czonych uczelniach, przebiegu pracy zawodowej, osi\u0105gni\u0119ciach, publikacjach itd. A tu\u2026 literacka opowie\u015b\u0107 o tym jak mia\u0142 jedn\u0105 par\u0119 but\u00f3w, jak w domu by\u0142a bieda i wszyscy w kuchni cichutko czytali wiersze \u0141esi Ukrainki, a ludowe pie\u015bni \u015bpiewali te\u017c cichutko, cho\u0107 w duszach g\u0142o\u015bno. Te\u017c w dzieci\u0144stwie czyta\u0142am Mickiewicza, ale do g\u0142owy by mi nie przysz\u0142o pisa\u0107 o tym w Cirriculum Vitae. C\u00f3\u017c\u2026 z obserwacji w Polsce wiem, \u017ce im kto z wi\u0119kszej biedy wychodzi i wi\u0119ksze zdobywa wykszta\u0142cenie ni\u017c jego przodkowie, czyli im wi\u0119kszy skok \u017cyciowy zrobi, tym rozpaczliwiej szuka swoich korzeni niejednokrotnie tworz\u0105c mity o w\u0142asnym \u017cyciu. Innymi s\u0142owy, jak to si\u0119 m\u00f3wi baaardzo kolokwialnie: \u201edorabia pi\u017adzie uszy\u201d. Na Ukrainie mam z tym do czynienia wielokrotnie. Robi\u0107 o Rusinach ju\u017c mi si\u0119 nie chce. Zreszt\u0105 obieca\u0142am ten materia\u0142 zrobi\u0107 przy okazji, a nie za wszelk\u0105 cen\u0119. Poniewa\u017c wszyscy jednak namawiaj\u0105, bym spr\u00f3bowa\u0142a jeszcze uda\u0107 si\u0119 do pobliskiej b\u0142\u0119kitno-z\u0142otej cerkwi, wi\u0119c ulegam. G\u0142\u00f3wny Batiuszka ma czasem kazania prorusi\u0144skie. Jedziemy wi\u0119c do cerkwi. A tam\u2026 Batiuszka m\u00f3wi, \u017ce nas\u0142a\u0142a mnie albo Moskwa albo Kij\u00f3w, bo Batiuszka niedawno zosta\u0142 za propagowanie rusi\u0144stwa skazany prawomocnym wyrokiem ukrai\u0144skiego s\u0105du na trzy lata wi\u0119zienia w zawieszeniu. Je\u015bli nie chce p\u00f3j\u015b\u0107 siedzie\u0107 \u2013 ma milcze\u0107 i wywiad\u00f3w na temat rusi\u0144stwa nie udziela\u0107. Moja pro\u015bba jest wi\u0119c prowokacj\u0105 Moskwy! Batiuszka to posta\u0107 do\u015b\u0107 ciekawa. Jak g\u0142osi stug\u0119bna plotka najpierw by\u0142 gangsterem. Potem si\u0119 nawr\u00f3ci\u0142 i zosta\u0142 duchownym. Za czyje pieni\u0105dze wybudowa\u0142 kapi\u0105c\u0105 od z\u0142ota cerkiew w wielkoruskim stylu \u2013 nikt nie wie, ale chodz\u0105 s\u0142uchy, \u017ce za pieni\u0105dze z Moskwy. Mo\u017ce wi\u0119c rzeczywi\u015bcie jest co\u015b na rzeczy w tym op\u0142acaniu przez Moskw\u0119 temat\u00f3w rusi\u0144skich. Mnie jest ju\u017c wszystko jedno. Z kr\u0119cenia materia\u0142u rezygnuj\u0119. Nie chc\u0119 wys\u0142uchiwa\u0107, \u017ce przyjecha\u0142am rozbi\u0107 niepodleg\u0142o\u015b\u0107 Ukrainy, bo jestem ostatni\u0105 osob\u0105, kt\u00f3ra odmawia\u0142aby jakiemukolwiek narodowi prawa do niepodleg\u0142o\u015bci. I tylko jednym si\u0119 pochwal\u0119. T\u0142umaczka i redaktor mojej ksi\u0105\u017cki byli zachwyceni, \u017ce mo\u017cna przy mnie m\u00f3wi\u0107 po ukrai\u0144sku, \u017ce wszystko rozumiem, \u017ce w tym j\u0119zyku czytam i \u017ce podpisywa\u0142am ksi\u0105\u017cki po ukrai\u0144sku, a przez ca\u0142y czas pr\u00f3buj\u0119 rozmawia\u0107 w tym j\u0119zyku. C\u00f3\u017c\u2026 na S\u0142owacji pr\u00f3buj\u0119 m\u00f3wi\u0107 po s\u0142owacku, w Czechach po czesku, a w Rosji rozmawiam po rosyjsku. Czemu Ukraina mia\u0142aby by\u0107 wyj\u0105tkiem? W ko\u0144cu to s\u0142owia\u0144ski kraj, cho\u0107 pod pewnymi wzgl\u0119dami tak inny od Polski. Jest tak inny, \u017ce gdy wracamy do Warszawy doceniam stare porzekad\u0142o: \u201ewsz\u0119dzie dobrze, ale w domu najlepiej\u201d. I ciesz\u0119 si\u0119, \u017ce Ulubiony te\u017c to powtarza i cho\u0107 sam jest niebiesko-\u017c\u00f3\u0142to-bia\u0142o-czerwony to m\u00f3wi\u0105c \u201edom\u201d ma na my\u015bli Polsk\u0119.<\/p>\n

PS Pewnego dnia napisz\u0119 o polskiej ksenofobii i nacjonalizmie, o kt\u00f3rym gdyby nie Ulubiony, nie mia\u0142abym poj\u0119cia, bo w ko\u0144cu ka\u017cdy s\u0105dzi wed\u0142ug siebie.
\nPS2. Materia\u0142u o Euro we Lwowie nie zrobi\u0142am. G\u0142\u00f3wnie dlatego, \u017ce byli\u015bmy tam za kr\u00f3tko i na dodatek w czasie \u015bwi\u0105tecznym. Pierwszy raz z takiego wyjazdu wr\u00f3ci\u0142am bez zdj\u0119\u0107, czyli na tarczy.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Nic tak nie wzmacnia mi\u0142o\u015bci jak negatywne por\u00f3wnania. Po wizycie na Ukrainie stwierdzi\u0142am po raz kolejny, \u017ce naprawd\u0119 bardzo kocham sw\u00f3j kraj. \u201eCudze chwalicie, swego nie znacie\u201d \u2013 pisa\u0142 Stanis\u0142aw Jachowicz, a ja\u2026 za nim powtarza\u0142am to zdanie przeje\u017cd\u017caj\u0105c dwie ukrai\u0144skie ob\u0142asti \u2013 zakarpack\u0105 i…<\/p>\n

Czytaj dalej… Na wzmocnienie patriotyzmu<\/span><\/a><\/div>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[4,6,11],"tags":[314,615,743,1014,1396,1535],"class_list":["post-138689","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-dziennikarstwo","category-pisarstwo","category-prywatne","tag-dziennikarstwo-2","tag-klasa-pani-czajki","tag-lwow","tag-pisarstwo-2","tag-ukraina","tag-zakarpacie","wpcat-4-id","wpcat-6-id","wpcat-11-id"],"_links":{"self":[{"href":"http:\/\/blog.piekarska.com.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/138689","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"http:\/\/blog.piekarska.com.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"http:\/\/blog.piekarska.com.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/blog.piekarska.com.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/blog.piekarska.com.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=138689"}],"version-history":[{"count":0,"href":"http:\/\/blog.piekarska.com.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/138689\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"http:\/\/blog.piekarska.com.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=138689"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"http:\/\/blog.piekarska.com.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=138689"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"http:\/\/blog.piekarska.com.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=138689"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}