1 sierpnia zosta\u0142am wys\u0142ana na uroczysto\u015bci przed pomnikiem Polskiego Pa\u0144stwa Podziemnego. Wydawca kaza\u0142 mi nagra\u0107 tam jakiego\u015b kombatanta. Na jaki temat – nie powiedzia\u0142. Przecie\u017c nie spytam: \u201eCo 1 sierpnia 1944 my\u015bla\u0142 pan o polskim pa\u0144stwie podziemnym\u201d, bo to \u015bmiech na sali. Dlatego postanowi\u0142am, \u017ce popytam o pierwszy dzie\u0144 powstania lub o to, co najsilniej wry\u0142o si\u0119 w pami\u0119\u0107. Niestety \u017cadnego znajomego powsta\u0144ca na horyzoncie nie dostrzeg\u0142am. Rozgl\u0105da\u0142am si\u0119 rozpaczliwie i nagle widz\u0119, \u017ce na wprost mnie stoi facet, kt\u00f3ry ma na r\u0119ku opask\u0119 \u201eBaszty\u201d. Podchodz\u0119 wi\u0119c bli\u017cej, przedstawiam si\u0119 i pytam:<\/p>\n
– Pan widz\u0119 z pu\u0142ku baszta. Gdzie pan by\u0142 1 sierpnia?
\n– Na Mokotowie \u2013 odpowiada pan i zapada cisza. Dziwna jaka\u015b. Normalnie jak pytam powsta\u0144c\u00f3w o ich prze\u017cycia to od razu rozpoczyna si\u0119 historia. Czasem trudno im przerwa\u0107, bo zadaje jedno pytanie, a oni streszczaj\u0105 ca\u0142e Powstanie warszawskie. Dzie\u0144 wcze\u015bniej pan opowiada\u0142 mi o walkach na Woli i w swojej opowie\u015bci doszed\u0142 do obozu w Pruszkowie i wysiedlenia do Cz\u0119stochowy! No, ale\u2026 mo\u017ce ten facet z pu\u0142ku \u201eBaszta\u201d ma\u0142om\u00f3wny jaki\u015b? Pytam wi\u0119c dalej:
\n– Ale gdzie?
\n– Na Pu\u0142awskiej \u2013 i zn\u00f3w cisza. Co\u015b mi nie pasuje, wi\u0119c pytam o dow\u00f3dc\u0119. Facet burkn\u0105\u0142 naziwsko, kt\u00f3re brzmia\u0142o jak „Wi\u015bniewski”.
\n– Co pan robi\u0142, gdzie si\u0119 pan zameldowa\u0142? \u2013 Pytam.
\n– Oj pani! To ju\u017c tyle lat min\u0119\u0142o. M\u0142odzi byli\u015bmy. By\u0142o fajnie. Strzela\u0142o si\u0119 do Niemc\u00f3w.<\/p>\n
Dalej nie pyta\u0142am. Za dobrze znam ten motyw. Prawdziwi powsta\u0144cy po latach opowiadaj\u0105 z detalami, co widzieli, co prze\u017cyli, recytuj\u0105 z pami\u0119ci nazwiska i pseudonimy. I nikt nie m\u00f3wi, \u017ce by\u0142o fajnie, bo strzela\u0142o si\u0119 do Niemc\u00f3w. Ka\u017cdy opowiada jakie to straszne uczucie strzela\u0107 do drugiego cz\u0142owieka. Jakie to straszne strzela\u0107 mu w plecy.<\/p>\n
Chcia\u0142o mi si\u0119 p\u0142aka\u0107, bo m\u00f3j stryj mia\u0142 15 lat i zgin\u0105\u0142 w powstaniu jak bohater, a tu\u2026 64 lata p\u00f3\u017aniej jaki\u015b \u2026 (brak mi s\u0142\u00f3w na nazwanie tej postawy)\u2026 udaje powsta\u0144ca.
\nI przypomnia\u0142 mi si\u0119 fragment \u201eSamotnej plac\u00f3wki\u201d. To ksi\u0105\u017cka mojego ojca, kt\u00f3ry zebra\u0142 w niej relacje uczestnik\u00f3w walk o Fort Czerniakowski we wrze\u015bniu 1939 roku.<\/p>\n
W\u015br\u00f3d bohaterskich oficer\u00f3w obro\u0144c\u00f3w Sadyby i fortu znajdowa\u0142 si\u0119 jeden porucznik, kt\u00f3rego postawa szczeg\u00f3lnie mnie zainteresowa\u0142a. Poszukiwa\u0142em go. Odnalaz\u0142em w ksi\u0105\u017cce telefonicznej cz\u0142owieka o tym samym nazwisku. Zatelefonowa\u0142em, wyja\u015bni\u0142em, o co mi chodzi. Tak, to on, przyzna\u0142. Obecnie jest pu\u0142kownikiem rezerwy. Um\u00f3wi\u0142em si\u0119 na spotkanie, wzi\u0105\u0142em magnetofon. Przywita\u0142 mnie nobliwie wygl\u0105daj\u0105cy starszy pan, obwieszony licznymi orderami i innymi odznaczeniami. Kilka grzeczno\u015bciowych s\u0142\u00f3w, a potem opowie\u015b\u0107. Najpierw o Powstaniu \u015al\u0105skim, potem o Polskiej Armii Ludowej. Cierpliwie s\u0142ucha\u0142em, czekaj\u0105c na opowie\u015b\u0107 o Sadybie, opowie\u015b\u0107 o forcie. Dyskretnie staram si\u0119 naprowadzi\u0107 rozm\u00f3wc\u0119 na interesuj\u0105cy mnie temat, ale bez skutku. Pytam o towarzyszy broni, wymieniam nazwiska oficer\u00f3w i podoficer\u00f3w, nazwisko dow\u00f3dcy batalionu. \u017badnej reakcji na twarzy. „Nie pami\u0119tam… To tyle lat up\u0142yn\u0119\u0142o!” pada odpowied\u017a. Pytam dalej, jak by\u0142o w momencie zdobywania fortu. Mia\u0142 on by\u0107 wed\u0142ug posiadanych przeze mnie relacji przy cekaemie. Pytam wreszcie, w kt\u00f3rej by\u0142 kazamacie. „W tej centralnej. Najwa\u017cniejszej. By\u0142o to straszne, kaza\u0142em si\u0119 przywi\u0105za\u0107 do cekaemu. Strzela\u0142em do ostatniego naboju. Gdy odzyska\u0142em przytomno\u015b\u0107, by\u0142em w szpitalu na P\u0142ockiej”. Z roku na rok powsta\u0144c\u00f3w jest coraz mniej. Coraz mniej jest wszystkich kombatant\u00f3w II wojny \u015bwiatowej. Czas p\u0142ynie i oni odchodz\u0105 w przesz\u0142o\u015b\u0107. Niestety przybywa tych, kt\u00f3rzy chc\u0105 na podszywaniu sie pod bohater\u00f3w co\u015b wygra\u0107. Nie wiem co. Przecie\u017c prawda i tak wyjdzie na jaw. I nie wa\u017cne, \u017ce mam 41 lat\u00a0a histori\u0119 II Wojny \u015awiatowej znam z opowie\u015bci Ojca czy ksi\u0105\u017cek. Poznam jak kto\u015b k\u0142amie.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" 1 sierpnia zosta\u0142am wys\u0142ana na uroczysto\u015bci przed pomnikiem Polskiego Pa\u0144stwa Podziemnego. Wydawca kaza\u0142 mi nagra\u0107 tam jakiego\u015b kombatanta. Na jaki temat – nie powiedzia\u0142. Przecie\u017c nie spytam: \u201eCo 1 sierpnia 1944 my\u015bla\u0142 pan o polskim pa\u0144stwie podziemnym\u201d, bo to \u015bmiech na sali. Dlatego postanowi\u0142am, \u017ce…<\/p>\n
\nC\u00f3\u017c mia\u0142em robi\u0107. W tej centralnej, najwa\u017cniejszej kazamacie, trwa\u0142 do ko\u0144ca Micha\u0142 Ma\u0142ecki. Mam na to dow\u00f3d. Wy\u0142\u0105czy\u0142em dyskretnie magnetofon, podzi\u0119kowa\u0142em, posiedzia\u0142em jeszcze chwil\u0119, zamieni\u0142em kilka grzeczno\u015bciowych s\u0142\u00f3w o zdrowiu, o pogodzie i wyszed\u0142em. Wracaj\u0105c do domu mia\u0142em przed oczami nagrobne p\u0142yty w kwaterze wojennej cmentarza Wilanowskiego, pod kt\u00f3rymi spoczywa 90 nieznanych, a jednak prawdziwych bohater\u00f3w zmaga\u0144 o fort.<\/em><\/p>\n