Nie pami\u0119tam, kiedy zakocha\u0142am si\u0119 w poezji W\u0142adys\u0142awa Broniewskiego. Czy by\u0142o to przy okazji poematu \u201eMazowsze\u201d? Czy mo\u017ce tomiku \u201eAnka\u201d, kt\u00f3rego pierwsze wydanie odziedziczy\u0142am po rodzicach, czy jeszcze w szkole za spraw\u0105 wiersza \u201eBagnet na bro\u0144\u201d, w kt\u00f3rym poeta przemyci\u0142 nawet s\u0142owo \u201eg\u00f3wno\u201d, cho\u0107 wcale go nie napisa\u0142. Ale s\u0142owem, kt\u00f3re wypowiedzia\u0142 Cambronne by\u0142 w\u0142a\u015bnie ten wyraz, chocia\u017c po francusku. Powiedzia\u0142 mi tata i doda\u0142, \u017ce jest to w \u201eN\u0119dznikach\u201d u Victora Hugo. A mo\u017ce kocha\u0142am Broniewskiego, bo m\u00f3j pierwszy adres to by\u0142a w\u0142a\u015bnie ta ulica i blok 11b na warszawskim \u017boliborzu? Mia\u0142am te\u017c (i mam) inne mi\u0142o\u015bci poetyckie. Nie tylko Adam Mickiewicz, ale te\u017c Boles\u0142aw Le\u015bmian, Konstanty Ildefons Ga\u0142czy\u0144ski, Stanis\u0142aw Grochowiak oraz Antoni S\u0142onimski, Kazimierz Wierzy\u0144ski, Wis\u0142awa Szymborska i Czes\u0142aw Mi\u0142osz. Ta ostatnia dw\u00f3jka to polscy nobli\u015bci \u2013 cz\u0142onkowie za\u0142o\u017cyciele Stowarzyszenia Pisarzy Polskich, kt\u00f3rego i ja jestem cz\u0142onkiem. Dzi\u015b dowiedzia\u0142am si\u0119, \u017ce Czes\u0142aw Mi\u0142osz \u201ewylecia\u0142\u201d z podstawy programowej. Broniewskiego i S\u0142onimskiego nie ma ju\u017c od dawna. Podobno Broniewskiego wyrzucono, bo to komuch ohydny. No i pijak. Przysi\u0119gam i pisz\u0119 to publicznie, \u017ce tak jak nie chodz\u0119 na \u017cadne uliczne manifestacje tak przywi\u0105\u017ce si\u0119 pod tabliczk\u0105 z napisem ulica Broniewskiego w Warszawie, je\u015bli komukolwiek przyjdzie do g\u0142owy mu j\u0105 odbiera\u0107 w ramach dekomunizacji. Nie tylko dlatego, \u017ce odm\u00f3wi\u0142 napisania hymnu polskiego, ale dlatego, \u017ce broni\u0142 Polski w 1920 roku, a przede wszystkim dlatego, \u017ce by\u0142 \u015bwietnym poet\u0105. W mi\u0142o\u015bci do Broniewskiego nie jestem sama. M\u00f3j przyjaciel z lat szkolnych Pawe\u0142 Dunin-W\u0105sowicz (8 lat w podstaw\u00f3wce w jednej klasie i z przerw\u0105 na pierwsz\u0105 klas\u0119, gdy byli\u015bmy w innych liceach, a potem trzy lata w tej samej klasie w Sempo\u0142owskiej, gdzie oboje zdawali\u015bmy matur\u0119 w 1986) pisa\u0142 w swoim czasie o pomys\u0142ach Broniewskiego na w\u0142asny poch\u00f3wek analizuj\u0105c jego wiersze. Tak jak i ja uwielbia\u0142 go. W liceum na przerwach chodzi\u0142 mi\u0119dzy \u0142awkami recytuj\u0105c z pami\u0119ci \u201eBagnet na bro\u0144\u201d, kt\u00f3ry oboje znamy na pami\u0119\u0107. Dzi\u015b nikt tego wiersza si\u0119 nie uczy. Podobnie z \u201eAlarmem\u201d Antoniego S\u0142onimskiego. Teraz do nich \u2013 wykl\u0119tych poet\u00f3w z XX wieku do\u0142\u0105czy\u0142 noblista Czes\u0142aw Mi\u0142osz. Wy\u0107 mi si\u0119 chce. Co wam, ustalaj\u0105cy w Ministerstwie Edukacji podstaw\u0119 programow\u0105 wadz\u0105 ci autorzy? Czy \u015bwiat zwariowa\u0142? Przecie\u017c to mi\u0119dzy innymi te trzy wiersze, kt\u00f3rych uczy\u0142am si\u0119 w szkole, ukszta\u0142towa\u0142y m\u00f3j literacki \u015bwiat, m\u00f3j patriotyzm i spojrzenie na godno\u015b\u0107 i honor cz\u0142owieka. Czy\u017cby nios\u0142y ze sob\u0105 jakie\u015b ukryte tre\u015bci niebezpieczne dla obecnej w\u0142adzy? Czy obna\u017caj\u0105 jak\u0105\u015b prawd\u0119 o rz\u0105dz\u0105cych?<\/p>\n
BAGNET NA BRO\u0143<\/b><\/em><\/p>\n Kiedy przyjd\u0105 podpali\u0107 dom,<\/em> S\u0105 w ojczy\u017anie rachunki krzywd,<\/em> Ogniomistrzu i serc, i s\u0142\u00f3w,<\/em> Bagnet na bro\u0144!<\/em> W\u0142adys\u0142aw Broniewski (1939)<\/p>\n ALARM<\/b><\/em><\/p>\n „UWAGA! Uwaga! Przeszed\u0142!<\/em> I cisza<\/em> To gdzie\u015b dalej. nie ma obawy.<\/em> Nie, tego alarmu nikt ju\u017c nie odwo\u0142a.<\/em> Kiedy w po\u0142udnie ludzie wychodz\u0105 z ko\u015bcio\u0142a<\/em> S\u0142ysz\u0119 szum nocnych nalot\u00f3w.<\/em> Antoni S\u0142onimski (1940)<\/p>\n KT\u00d3RY SKRZYWDZI\u0141E\u015a<\/strong><\/em><\/p>\n Kt\u00f3ry skrzywdzi\u0142e\u015b cz\u0142owieka prostego<\/em> Cho\u0107by przed tob\u0105 wszyscy si\u0119 k\u0142onili<\/em> Nie b\u0105d\u017a bezpieczny. Poeta pami\u0119ta.<\/em> Lepszy dla ciebie by\u0142by \u015bwiat zimowy<\/em> Czes\u0142aw Mi\u0142osz (1950)<\/p>\n Nie wiem, czy to nie jest pocz\u0105tek wypychania ich na indeks. Czy rz\u0105dz\u0105cy chc\u0105 zwi\u0119kszy\u0107 sprzeda\u017c utwor\u00f3w tych autor\u00f3w? Zakazany owoc (a wyrzucony autor z lektur jest jak zakazany) najlepiej smakuje. Jest taki stary serial \u201eCzarne Chmury\u201d. W jednym z odcink\u00f3w jest taka scena, kiedy aktor z trupy w\u0119drownych komediant\u00f3w (grany przez W\u0142odzimierza Pressa) \u015bpiewa piosenk\u0119 dla kr\u00f3la. Piosenk\u0119, w kt\u00f3rej krytykuje jego rz\u0105dy i \u015blepot\u0119 na to, co wyprawiaj\u0105 Prusy. Jej refren powtarza za nim t\u0142um zgromadzony na placu:<\/p>\n \u201eNie mog\u0119 \u015bpiewa\u0107, bo serce p\u0119ka <\/em> Obserwuj\u0105cy to przez okno namiestnik pruski Erick von Hollstein (grany przez Janusza Zakrze\u0144skiego) m\u00f3wi do Margrabiego Karola Von Ansbacha (granego przez Edmunda Fettinga): Wiersz te\u017c jest jak pie\u015b\u0144. Wystarczy si\u0119 go nauczy\u0107 na pami\u0119\u0107 i przekazywa\u0107 z pokolenia na pokolenie. Och! Ile\u017c ja mam w domu takich notes\u00f3w, w kt\u00f3rych moi pradziadkowie i prababki przepisywali Konopnick\u0105, Lenartowicza czy Tetmajera. Publikuj\u0119 je dzi\u015b na swoim portalu genealogicznym, jako \u015bwiadectwo ich zainteresowa\u0144. A dzi\u015b, tak jak Broniewski, przytocz\u0119 Cambronne\u2019a. \u201eGwardia umiera, ale si\u0119 nie poddaje. G\u00f3wno!\u201d Czytajmy Broniewskiego, S\u0142onimskiego i Mi\u0142osza. Uczmy si\u0119 ich wierszy na pami\u0119\u0107. P\u00f3ki jeszcze s\u0105 w bibliotekach, w internecie i naszych domowych ksi\u0119gozbiorach, bo mam wra\u017cenie, \u017ce to wszystko zmierza ku cenzurze, a co za tym idzie jakiej\u015b wielkiej katastrofie. Ale na szcz\u0119\u015bcie Mickiewicz w \u201eKonradzie Wallenrodzie\u201d pisa\u0142:<\/p>\n \u201eP\u0142omie\u0144 rozgryzie malowane dzieje, <\/em> Dobrze, \u017ce on jeszcze jest w lekturze.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Nie pami\u0119tam, kiedy zakocha\u0142am si\u0119 w poezji W\u0142adys\u0142awa Broniewskiego. Czy by\u0142o to przy okazji poematu \u201eMazowsze\u201d? Czy mo\u017ce tomiku \u201eAnka\u201d, kt\u00f3rego pierwsze wydanie odziedziczy\u0142am po rodzicach, czy jeszcze w szkole za spraw\u0105 wiersza \u201eBagnet na bro\u0144\u201d, w kt\u00f3rym poeta przemyci\u0142 nawet s\u0142owo \u201eg\u00f3wno\u201d, cho\u0107 wcale…<\/p>\n
\n ten, w kt\u00f3rym mieszkasz – Polsk\u0119,<\/em>
\n kiedy rzuc\u0105 przed siebie grom<\/em>
\n kiedy run\u0105 \u017celaznym wojskiem<\/em>
\n i pod drzwiami stan\u0105, i noc\u0105<\/em>
\n kolbami w drzwi za\u0142omoc\u0105 –<\/em>
\n ty, ze snu podnosz\u0105c skro\u0144,<\/em>
\n sta\u0144 u drzwi.<\/em>
\n Bagnet na bro\u0144!<\/em>
\n Trzeba krwi!<\/em><\/p>\n
\n obca d\u0142o\u0144 ich te\u017c nie przekre\u015bli,<\/em>
\n ale krwi nie odm\u00f3wi nikt:<\/em>
\n wys\u0105czymy j\u0105 z piersi i z pie\u015bni.<\/em>
\n C\u00f3\u017c, \u017ce nieraz smakowa\u0142 gorzko<\/em>
\n na tej ziemi wi\u0119zienny chleb?<\/em>
\n Za t\u0119 d\u0142o\u0144 podniesion\u0105 nad Polsk\u0105-<\/em>
\n kula w \u0142eb!<\/em><\/p>\n
\n poeto, nie w pie\u015bni troska.<\/em>
\n Dzisiaj wiersz-to strzelecki r\u00f3w,<\/em>
\n okrzyk i rozkaz:<\/em>
\n Bagnet na bro\u0144!<\/em><\/p>\n
\n A gdyby umiera\u0107 przysz\u0142o,<\/em>
\n przypomnimy, co rzek\u0142 Cambronne,<\/em>
\n i powiemy to samo nad Wis\u0142\u0105.<\/em><\/p>\n
\n Koma trzy!”<\/em>
\n Kto\u015b biegnie po schodach.<\/em>
\n Trzasn\u0119\u0142y gdzie\u015b drzwi.<\/em>
\n Ze zgie\u0142ku i wrzawy<\/em>
\n D\u017awi\u0119k jeden wybucha ro\u015bnie,<\/em>
\n Ko\u0142uje j\u0119kliwie,<\/em>
\n G\u0142os syren – w oktawy<\/em>
\n Opada – i wznosi si\u0119 j\u0119k:<\/em>
\n „Og\u0142aszam alarm dla miasta Warszawy!”<\/em><\/p>\n
\n Gdzie\u015b z g\u00f3ry<\/em>
\n Brz\u0119czy, brz\u0119czy, szumi i dr\u017cy.<\/em>
\n I p\u0119k\u0142<\/em>
\n G\u0142ucho w g\u0142\u0105b<\/em>
\n Raz, dwa, trzy,<\/em>
\n Seria bomb.<\/em><\/p>\n
\n Pewnie Praga.<\/em>
\n A teraz bli\u017cej, jeszcze bli\u017cej.<\/em>
\n Tu\u017c, tu\u017c.<\/em>
\n Krzyk jak strz\u0119p krwawy.<\/em>
\n I cisza, cisza, kt\u00f3ra si\u0119 wzmaga.<\/em>
\n „Uwaga! Uwaga!<\/em>
\n Odwo\u0142uj\u0119 alarm dla miasta Warszawy!”<\/em><\/p>\n
\n ten alarm trwa.<\/em>
\n Wyjcie, syreny!<\/em>
\n Bijcie, werble, p\u0142aczcie, dzwony ko\u015bcio\u0142\u00f3w!<\/em>
\n Niech gra<\/em>
\n Orkiestra marsza spod Wagram,<\/em>
\n Spod Jeny.<\/em>
\n Chwy\u0107cie ten j\u0119k, regimenty,<\/em>
\n Bataliony – armaty i tanki,<\/em>
\n niech buchnie,<\/em>
\n Niech trwa<\/em>
\n W p\u0142omieniu \u015bwi\u0119tym „Marsylianki”!<\/em><\/p>\n
\n Kiedy po niebie wiatr ob\u0142oki gna,<\/em>
\n Kiedy na Pary\u017c ciemny spada sen,<\/em>
\n Kt\u00f3\u017c mi tak ci\u0105gle nas\u0142uchiwa\u0107 ka\u017ce?<\/em>
\n Kt\u00f3\u017c to mnie budzi i wo\u0142a?<\/em><\/p>\n
\n P\u0142yn\u0105 nad miastem. To nie samoloty.<\/em>
\n P\u0142yn\u0105 zburzone ko\u015bcio\u0142y,<\/em>
\n Ogrody zmienione w cmentarze,<\/em>
\n Ruiny, gruzy, zwaliska,<\/em>
\n Ulice i domy znajome z dziecinnych lat,<\/em>
\n Traugutta i \u015awi\u0119tokrzyska,<\/em>
\n Nieca\u0142a i Nowy \u015bwiat.<\/em>
\n I p\u0142ynie miasto na skrzyd\u0142ach s\u0142awy,<\/em>
\n I spada kamieniem na serce. Do dna.<\/em>
\n Og\u0142aszam alarm dla miasta Warszawy.<\/em>
\n Niech trwa!<\/em><\/p>\n
\n\u015amiechem nad krzywd\u0105 jego wybuchaj\u0105c,<\/em>
\nGromad\u0119 b\u0142azn\u00f3w ko\u0142o siebie maj\u0105c<\/em>
\nNa pomieszanie dobrego i z\u0142ego,<\/em><\/p>\n
\nCnot\u0119 i m\u0105dro\u015b\u0107 tobie przypisuj\u0105c,<\/em>
\nZ\u0142ote medale na twoj\u0105 cze\u015b\u0107 kuj\u0105c,<\/em>
\nRadzi, \u017ce jeszcze dzie\u0144 jeden prze\u017cyli,<\/em><\/p>\n
\nMo\u017cesz go zabi\u0107 – narodzi si\u0119 nowy.<\/em>
\nSpisane b\u0119d\u0105 czyny i rozmowy.\u00a0<\/em><\/p>\n
\nI sznur i ga\u0142\u0105\u017a pod ci\u0119\u017carem zgi\u0119ta.<\/em><\/p>\n
\nI lutnia w r\u0119k\u0119 mnie pali <\/em>
\nnie mog\u0119 nuci\u0107 mojej piosenki <\/em>
\nKr\u00f3lu, gdy lud Tw\u00f3j si\u0119 \u017cali\u201d<\/em><\/p>\n
\n– To komedianci, kt\u00f3rzy w Lecku wyst\u0119powali. Trzeba by\u0142o ich wtedy do lochu wtr\u0105ci\u0107.
\n– Pie\u015b\u0144 z ka\u017cdego lochu ucieknie ekscelencjo\u201d \u2013 odpowiedzia\u0142 mu Margrabia.<\/p>\n
\nSkarby mieczowi spustosz\u0105 z\u0142odzieje, <\/em>
\nPie\u015b\u0144 ujdzie ca\u0142o!\u201d<\/em><\/p>\n