By\u0142 rok 1986, kiedy nie dosta\u0142am si\u0119 na studia. Egzaminy zda\u0142am na pi\u0105tki i czw\u00f3rki, ale s\u0142abe \u015bwiadectwo i brak punkt\u00f3w za pochodzenie sprawi\u0142y, \u017ce miejsc na uczelni dla mnie zabrak\u0142o. W tamtych czasach mo\u017cna by\u0142o na dodatkowe punkty na studia zapracowa\u0107. I tak we wrze\u015bniu 1986 roku by zarobi\u0107 na te punkty zjawi\u0142am si\u0119 w Bibliotece Uniwersytetu Warszawskiego, kt\u00f3ra mie\u015bci\u0142a si\u0119 w starym gmachu. To dzi\u0119ki pracy w BUW przeczyta\u0142am wtedy ksi\u0105\u017ck\u0119 \u201eMiko\u0142ajek w szkole PRL\u201d. Nie by\u0142a tak dobra literacko jak francuski pierwowz\u00f3r, ale\u2026 opisywa\u0142a co\u015b, co znali\u015bmy wszyscy. To wtedy zdoby\u0142am spor\u0105 kolekcj\u0119 znaczk\u00f3w wydan\u0105 w latach 80-tych przez polskie podziemie niepodleg\u0142o\u015bciowe, bo pracownicy BUW sprzedawali je mi\u0119dzy sob\u0105. Nie by\u0142o podzia\u0142u mi\u0119dzy lud\u017ami. Wszyscy byli\u015bmy jedno\u015bci\u0105. A najwa\u017cniejsze dla nas by\u0142y ksi\u0105\u017cki. To z powodu ksi\u0105\u017cek na swoje miejsce zdobywania punkt\u00f3w na studia wybra\u0142am BUW, a nie na przyk\u0142ad szpital. W BUW przyj\u0119to mnie do dzia\u0142u katalog\u00f3w najpierw jako sta\u017cystk\u0119, a potem na stanowisko m\u0142odszego bibliotekarza. W dziale obok pracowa\u0142 Piotr Matywiecki. W BUW w przerwach w pracy, na starej maszynie stoj\u0105cej przy moim biurku, pisa\u0142am swoje pierwsze, drukowane w prasie opowiadania. Natomiast w ramach pracy m.in. przepisywa\u0142am stare, r\u0119cznie pisane, przedwojenne karty katalogowe, a poniewa\u017c te stare trzeba by\u0142o wyrzuca\u0107, wi\u0119c\u2026 bra\u0142am je na pami\u0105tk\u0119 do domu. \u201eStary Gmach\u201d Piotra Matywieckiego przeczyta\u0142am z ogromnym wzruszeniem. To dla mnie powr\u00f3t do BUW, mojego pierwszego miejsca pracy. Jedynego, w kt\u00f3rym by\u0142am bezgranicznie szcz\u0119\u015bliwa. Jedynego, w kt\u00f3rym nie p\u0142aka\u0142am. Jedynego, za kt\u00f3rym t\u0119skni\u0119, cho\u0107 sp\u0119dzi\u0142am tam tylko rok.<\/p>\n
Myli\u0142by si\u0119 jednak czytelnik, kt\u00f3ry podejrzewa\u0142by, \u017ce \u201eStary Gmach\u201d Matywieckiego to banalne wspomnienia starego bibliotekarza o statusie poety, czy wiecznego poety, w kt\u00f3rym na zawsze tkwi bibliotekarz. To swoisty esej o kulturze i ksi\u0105\u017cce, przeplatany rzecz jasna wspomnieniami i anegdotami, ale b\u0119d\u0105cy pr\u00f3b\u0105 odpowiedzi na pytanie o rol\u0119 ksi\u0105\u017cki, literatury i biblioteki najwi\u0119kszej warszawskiej uczelni humanistycznej w \u017cyciu polskiego spo\u0142ecze\u0144stwa i polskiej inteligencji.<\/p>\n
G\u0142\u00f3wnym bohaterem ksi\u0105\u017cki jest bowiem nie tyle sam budynek starego BUW, ile ksi\u0119gozbi\u00f3r i literatura. Tak, jakby tytu\u0142owy \u201eStary Gmach\u201d by\u0142 pretekstem do opowiedzenia czytelnikom o ksi\u0105\u017ckach, kt\u00f3re kszta\u0142towa\u0142y i autora i jego \u015brodowisko i ca\u0142e pokolenia czytelnik\u00f3w tej specyficznej biblioteki. Matywiecki cytuje nie tylko bibliotekarzy, opowiadaj\u0105c przy okazji o historii ksi\u0119gozbioru, ale cytuje te\u017c poet\u00f3w, pisarzy, naukowc\u00f3w i filozof\u00f3w. Opowiada o ich wizytach w BUW. Jednak w wi\u0119kszo\u015bci te opowie\u015bci maj\u0105 charakter anegdot nie tyle o cz\u0142owieku, ale o kulturze czy literaturze. Dobrym przyk\u0142adem jest ta o obwieszczaniu czytelnikom, \u017ce czas ko\u0144czy\u0107 prac\u0119, bo zbli\u017ca si\u0119 pora zamkni\u0119cia. \u201ePrzechadza\u0142em si\u0119 po salach i z namaszczeniem, g\u0142o\u015bno, kilkakrotnie obwieszcza\u0142em: \u201eProsz\u0119 Pa\u0144stwa, zamykamy!\u201d \u2013 bawi\u0142o mnie, \u017ce w te spos\u00f3b cytuj\u0119\u00a0Ziemi\u0119 ja\u0142ow\u0105<\/i>\u00a0Eliota i \u017ce tylko ja jestem \u015bwiadom tej mojej literackiej gry. Ale po jakim\u015b czasie natrafi\u0142em na felieton Tadeusza Komendanta w czasopi\u015bmie \u201eNowy Wyraz\u201d. Komendant bawi\u0142 si\u0119 w tym felietonie nie\u015bwiadomo\u015bci\u0105 bibliotekarza BUW-u, kt\u00f3ry swoim \u201eprosz\u0119 pa\u0144stwa, zamykamy\u201d bezwiednie wchodzi w literacki \u015bwiat wtajemniczonych. Poczu\u0142em si\u0119 \u015bmieszne ura\u017cony w mojej poetyckiej erudycji.\u201d<\/p>\n
W tym roku ksi\u0119gozbi\u00f3r BUW ko\u0144czy 200 lat. Jego g\u0142\u00f3wna siedziba mie\u015bci si\u0119 ju\u017c w zupe\u0142nie nowym gmachu na Dobrej. I cho\u0107 ten nowy i przestronny budynek na pewno jest wygodniejszy, przystosowany do niepe\u0142nosprawnych, obszerniejszy itd., to trudno spodziewa\u0107 si\u0119, \u017ce szperaj\u0105c w jego magazynie znajdzie si\u0119 wetkni\u0119te pomi\u0119dzy zgromadzone w nim ksi\u0105\u017cki karteczki, listy i notatki pami\u0119taj\u0105ce poprzednie epoki i poprzednie pokolenia bibliotekarzy. Ksi\u0105\u017cka Piotra Matywieckiego zast\u0119puje je wszystkie. Warto po ni\u0105 si\u0119gn\u0105\u0107, by zajrze\u0107 tam jak do starego bibliotecznego magazynu. Mo\u017cna w\u0142a\u015bciwie otwiera\u0107 w dowolnym miejscu i czyta\u0107 na wyrywki. Tak, jak ja przesz\u0142o 30 lat temu podczas nocnego dy\u017curu czyta\u0142am wyci\u0105gane z magazynu na chybi\u0142 trafi\u0142 ksi\u0105\u017cki traktuj\u0105c je jak swoist\u0105 wr\u00f3\u017cb\u0119. \u201eCo mnie, czytelnikowi, przyniesie los? Powiedz o ksi\u0105\u017cko!\u201d Co powiedzia\u0142 mi \u201eStary Gmach?\u201d<\/p>\n
\u201eI jest oczywi\u015bcie ta zupe\u0142nie nowa wirtualna przestrze\u0144 internetu, do kt\u00f3rej prosto z sali zape\u0142nionej komputerami wchodz\u0105 \u201eu\u017cytkownicy\u201d. Mo\u017ce tam, w jakiej\u015b zupe\u0142nie innej formie, od\u017cyj\u0105 mit i prawda wielkiej biblioteki?
\nBo dawniej ten mit i prawda spe\u0142nia\u0142y si\u0119 na moich oczach. Nabywanie erudycji dokonywa\u0142o si\u0119 jako co\u015b naturalnego, by\u0142o oddechem czytelniczych sal.\u201d<\/p>\n
Warto ws\u0142ucha\u0107 si\u0119 w ten oddech, a mo\u017cna to zrobi\u0107 si\u0119gaj\u0105c po \u201eStary Gmach\u201d.<\/p>\n