![\"\"](\"https:\/\/lh5.googleusercontent.com\/-tVg2kZl6xfs\/VCl2ROCu9qI\/AAAAAAAAbbQ\/tY42zaBaMVU\/w738-h554-no\/20140929_165358.jpg\")
<\/p>\nNikt nie lubi przymusu. Gdy jeste\u015bmy dzie\u0107mi i ka\u017c\u0105 nam co\u015b czyta\u0107, bo jest w lekturze, podchodzimy do tego jak do je\u017ca. Potem w doros\u0142ym \u017cyciu cz\u0119sto okazuje si\u0119, \u017ce nies\u0142usznie. Nie ma lepszej metody ni\u017c znienawidzenie czego\u015b, od uczynienia tego koniecznym do poznania. A zmuszanie do polubienia z regu\u0142y ma odwrotny skutek. Ju\u017c Gombrowicz pisa\u0142, \u017ce S\u0142owacki go nie zachwyca. \u201eJak mam si\u0119 zachwyca\u0107 skoro mnie nie zachwyca?\u201d. Zastanawiam si\u0119, czy za moment losu gombrowiczowskiego S\u0142owackiego nie podzieli masa innych rzeczy z patriotyzmem na czele?<\/p>\n
Moje dzieci\u0144stwo to lata 70-te a czasy nastoletnie to lata 80-te. Dzieci i nastolatkowie robi\u0105 to, czego im si\u0119 zakazuje, a nie robi\u0105 tego, co im si\u0119 ka\u017ce. Moje pokolenie nie lubi\u0142o wi\u0119c pochod\u00f3w pierwszomajowych. Uwielbia\u0142o za\u015b\u2026 ko\u015bci\u00f3\u0142. Gdy mia\u0142am 10-11 lat i je\u017adzi\u0142am na obozy harcerskie w niedziele dru\u017cyna sz\u0142a do ko\u015bcio\u0142a. Nie oficjalnie, ale \u017ce by\u0142 czas wolny to robili\u015bmy co chcieli\u015bmy. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 wybiera\u0142a ko\u015bci\u00f3\u0142, chyba, \u017ce by\u0142 bardzo daleko. Tylko na jednym z oboz\u00f3w nie chodzili\u015bmy, bo do najbli\u017cszego ko\u015bcio\u0142a by\u0142o 14 kilometr\u00f3w i \u017cadnego transportu. W ko\u015bciele ch\u0142opcy stawali w g\u0142\u00f3wnej nawie w mundurkach, z czapkami w r\u0119kach. Jeden z koleg\u00f3w powiedzia\u0142, \u017ce tak robili harcerze przed wojn\u0105, a ka\u017cdy chcia\u0142 by\u0107 takim prawdziwym harcerzem, z kt\u00f3rego wyro\u015bnie Alek lub Zo\u015bka. Wtedy te\u017c kwit\u0142y Oazy, czyli ruch \u015bwiat\u0142o \u017cycie. W latach 80-tych nawet z grup\u0105 konstestuj\u0105cych hippis\u00f3w je\u017cd\u017c\u0105cych do Jarocina pojawiali\u015bmy si\u0119 na spotkaniach oazowych w warszawskiej parafii Dzieci\u0105tka Jezus. To z t\u0105 parafi\u0105 wyrusza\u0142am na msz\u0119 papiesk\u0105 na Stadion X-lecia. Dzisiaj trudno znale\u017a\u0107 m\u0142odzie\u017c w ko\u015bciele, a i ja zagl\u0105dam tam rzadko. Nigdy tez nie wzi\u0119\u0142am \u015blubu ko\u015bcielnego, cho\u0107 i z pierwszym i drugim m\u0119\u017cem mog\u0142am. Mierzi mnie polityka s\u0105cz\u0105ca si\u0119 z ambony. Mam jednak matur\u0119 z religii. Cho\u0107 robi\u0142am j\u0105 nie w szkole, a w ko\u015bciele. Wtedy na religii by\u0142o ciekawie. U Jana Kantego by\u0142 ksi\u0105dz Witkowski, ze wzgl\u0119du na z\u0142amany nos w toczonych w m\u0142odszo\u015bci walkach bokserskich, nazywany przez nas \u201eMarabutem\u201d, a potem drugi ksi\u0105dz, kt\u00f3rego nazwiska nie pami\u0119tam, ale ze wzgl\u0119du na wielkie czarne okulary nazywany \u201eBzykiem\u201d. Zaj\u0119cia z obydwoma by\u0142y do\u015b\u0107 ciekawe. Gdy odeszli z parafii przenios\u0142am si\u0119 do \u015aw. Zygmunta na plac Konfederacji gdzie katechezy prowadzi\u0142a siostra Maria i toczy\u0142am z ni\u0105 zaci\u0119te spory \u015bwiatopogl\u0105dowe, a potem pisa\u0142am matur\u0119 o roli rodziny we wsp\u00f3\u0142czesnym \u015bwiecie. Wtedy na religii w ko\u015bciele cz\u0119sto nie mie\u015bcili\u015bmy si\u0119 w \u0142awkach takie nas by\u0142y t\u0142umy. M\u00f3j syn nie ma nawet bierzmowania, bo tak mu si\u0119 nie podoba\u0142y zaj\u0119cia w szkole, \u017ce poprosi\u0142 o zamian\u0119 religii na etyk\u0119. Nie protestowa\u0142am. Uwa\u017cam, \u017ce przymusowa indoktrynacja m\u0142odych ludzi nie jest dobrym pomys\u0142em. Sami musz\u0105 znale\u017a\u0107 swoj\u0105 drog\u0119.<\/p>\n
<\/p>\n
Gdy by\u0142am dzieckiem na obozach harcerskich uczyli\u015bmy si\u0119 piosenek patriotycznych. Przepisywali\u015bmy je ze \u015bpiewnik\u00f3w starszych harcerek, bo ksi\u0105\u017cek z takimi rzeczami nikt nie wydawa\u0142. Pami\u0119tam, \u017ce jedna z druhen mia\u0142a \u201eMarsz \u017boliborza\u201d wpisany z takim tekstem: \u201ew b\u00f3j przeciw nam rzucili tysi\u0105c sztuk as\u00f3w\u201d i reszta (w tym ja) te\u017c tak przepisali\u015bmy. Nie bardzo wiedzieli\u015bmy, co to \u201esztukas\u201d, ale asa zna\u0142 ka\u017cdy, bo grali\u015bmy w karty. To harcerstwo uczy\u0142o hymnu pa\u0144stwowego. Gdy 3 lata temu na zebraniu w liceum syna wychowawczyni powiedzia\u0142a, \u017ce z jego klasy tekst hymnu zna tylko 5 os\u00f3b ma\u0142o nie spad\u0142am z krzes\u0142a. Syn zna\u0142. Mi\u0119dzy innymi z harcerstwa. Gdy by\u0142am dzieckiem to tak\u017ce harcerstwo uczy\u0142o ca\u0142ej masy pie\u015bni, kt\u00f3re \u00f3wczesna w\u0142adza pewnie by pot\u0119pi\u0142a. Ogromnym powodzeniem cieszy\u0142 si\u0119 \u201ePierwiosnek\u201d piosenka o tym, \u017ce:<\/p>\n
\u201eW polu zakwita pierwiosnek<\/em> Nikt nas do \u015bpiewania tych rzeczy nie zmusza\u0142. Nawet wr\u0119cz przeciwnie. To co nam nakazywano nie cieszy\u0142o si\u0119 powodzeniem. Pami\u0119tam, \u017ce zwrotka hymnu harcerskiego \u201esocjalistycznej bia\u0142o czerwonej\u201d by\u0142a mruczana, a cz\u0119sto zast\u0119powana \u201ewszystko co nasze oddam za kasz\u0119 a co nie nasze oddam za ry\u017c. \u015awity si\u0119 biel\u0105 krowy si\u0119 ciel\u0105\u201d i jeden z koleg\u00f3w za \u015bpiewanie tego na ca\u0142y regulator musia\u0142 sta\u0107 na karnej warcie. \u015apiewali\u015bmy wtedy mas\u0119 piosenek z drugiego obiegu, nawet Kaczmarskiego.<\/p>\n Jak jest dzi\u015b? Propaganda s\u0105czy si\u0119 zewsz\u0105d. Podobno w s\u0142usznym celu. By m\u0142odzie\u017c zna\u0142a hymn, by kocha\u0142a ojczyzn\u0119. Czy dzi\u0119ki temu naprawd\u0119 j\u0105 pokocha?<\/p>\n W latach 50-tych, gdy by\u0142 kult jednostki te\u017c do czego\u015b ludzi zmuszano. Z jakim skutkiem? Film Krzysztofa Zanussiego \u201eCwa\u0142\u201d widzia\u0142am kilka razy, bo jest jednym z moich ulubionych. Scena ze \u015bmiechem w czasie warty po \u015bmierci Stalina nie jest wzi\u0119ta znik\u0105d. Znam takich historii wiele, gdy za \u015bmianie si\u0119 dziecko wyrzucano ze szko\u0142y, a rodzice tracili prac\u0119. Czy tak b\u0119dzie i teraz?<\/p>\n Ostatnio dowiedzia\u0142am si\u0119, \u017ce s\u0105 organizowane wyj\u015bcia szk\u00f3\u0142 na film \u201eSmole\u0144sk\u201d. (W wielu miastach seanse s\u0105 w godzinach rannych.) Dyrektorzy wprowadzaj\u0105 to do programu, bo boj\u0105 si\u0119 utraty stanowisk. W szko\u0142ach maj\u0105 by\u0107 lekcje patriotyzmu. Nie wiem czy to nie odniesie odwrotnego skutku. Dzieci i m\u0142odzie\u017c nie lubi\u0105 narzucania pogl\u0105d\u00f3w. Lubi\u0105 buntowa\u0107 si\u0119 przeciwko rodzicom i wszystkim doros\u0142ym. Czy taki bunt, jak powstanie, a podejrzewam, \u017ce mo\u017ce si\u0119 tak sta\u0107, zostanie powstrzymany represjami? Jak w czasach stalinowskich? Czyta\u0142am ostatnio w sieci wypowiedz jakiego\u015b ojca, \u017ce jak jego synowi ka\u017c\u0105 i\u015b\u0107 na \u201eSmole\u0144sk\u201d, to za\u0142atwi mu L-4 od lekarza. Pod spodem by\u0142 tekst innego internauty, kt\u00f3ry brzmia\u0142: \u201eA co jak lekarz b\u0119dzie si\u0119 ba\u0142 wystawi\u0107 to L-4? Przecie\u017c kto\u015b mo\u017ce sprawdzi\u0107, a wtedy\u2026\u201d Ja od przymusu zawsze jestem na L-4, cho\u0107 nie mam nigdzie etatu i nawet nie wiem jak wygl\u0105da taki druk.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Nikt nie lubi przymusu. Gdy jeste\u015bmy dzie\u0107mi i ka\u017c\u0105 nam co\u015b czyta\u0107, bo jest w lekturze, podchodzimy do tego jak do je\u017ca. Potem w doros\u0142ym \u017cyciu cz\u0119sto okazuje si\u0119, \u017ce nies\u0142usznie. Nie ma lepszej metody ni\u017c znienawidzenie czego\u015b, od uczynienia tego koniecznym do poznania. A…<\/p>\n
\nwoko\u0142o trawka zielona<\/em>
\nwszystkie tego by\u015b nie mia\u0142<\/em>
\ngdyby nie armia czerwona\u201d<\/em><\/p>\n![\"\"](\"https:\/\/lh6.googleusercontent.com\/-abtQqQVPXJM\/VCl2mLGlHdI\/AAAAAAAAbcc\/E7IcUkkwb4I\/w738-h554-no\/20140929_165519.jpg\")
<\/p>\n