![\"\"](\"http:\/\/republika.pl\/blog_gk_3824647\/4902609\/tr\/mordnawoli.jpg\")
<\/p>\nKilka tygodni temu po raz pierwszy dla Telewizyjnego Kuriera Warszawskiego przygotowa\u0142am materia\u0142 o mordzie na ludno\u015bci cywilnej Woli podczas Powstania Warszawskiego. Od tamtej pory wraca\u0142am do sprawy kilkakrotnie. Dzi\u015b zn\u00f3w wyruszy\u0142am z kamer\u0105 w miasto zbiera\u0107 wspomnienia i nazwiska pomordowanych cywili.
\nWszystko dlatego, \u017ce o godniejsze upami\u0119tnienie kilkunastu tysi\u0119cy mieszka\u0144c\u00f3w Woli apeluj\u0105 cz\u0142onkowie spo\u0142ecznego komitetu ochrony miejsc pami\u0119ci, a tak\u017ce rodziny zamordowanych oraz ci, kt\u00f3rzy prze\u017cyli mord. Ich zdaniem pomnik przy G\u00f3rczewskiej to za ma\u0142o. A przecie\u017c zbli\u017ca si\u0119 sze\u015b\u0107dziesi\u0105ta pi\u0105ta rocznica mordu ludno\u015bci cywilnej Woli. Mordu, uwa\u017canego za jedn\u0105 z najwi\u0119kszych zbrodni niemieckich w czasie Powstania Warszawskiego.
\nRze\u017a Woli rozpocz\u0119\u0142a si\u0119 pi\u0105tego sierpnia. Niemcy nie oszcz\u0119dzali nikogo. W\u015br\u00f3d ofiar by\u0142y zar\u00f3wno kobiety, jak i dzieci, a tak\u017ce trzystu pacjent\u00f3w szpitala przy P\u0142ockiej. Mord prze\u017cyli nieliczni. Eugeniusz Trepczy\u0144ski uratowa\u0142 si\u0119 dzi\u0119ki temu, \u017ce prowadzony przez niego pod r\u0119k\u0119 chory przewr\u00f3ci\u0142 si\u0119 i poci\u0105gn\u0105\u0142 go za sob\u0105. Pan Eugeniusz w\u015br\u00f3d trup\u00f3w przele\u017ca\u0142 do wieczora. Gdy opowiada\u0142 mi to do kamery u\u017cy\u0142 takiego okre\u015blenia: \u201ekiedy nas rozstrzeliwano\u2026\u201d – brzmia\u0142o to tak, jakby m\u00f3wi\u0142 duch, no bo czy rozstrzeliwani prze\u017cywaj\u0105?
\nDuchem, kt\u00f3ry prze\u017cy\u0142 jest te\u017c Krystyna Borowska, kt\u00f3ra jako o\u015bmioletnia dziewczynka by\u0142a \u015bwiadkiem \u015bmierci ojca i pi\u0119tnastoletniego brata. Obserwowa\u0142a wszystko przez dziur\u0119 w parkanie. Pami\u0119ta, \u017ce gnali m\u0119\u017cczyzn grupami po 50-ciu i seri\u0105 z automatu kosili, gdy grupa przekracza\u0142a ulic\u0119. Wok\u00f3\u0142 wszystko p\u0142on\u0119\u0142o, a oni \u201eszli, jak barany na rze\u017a… Bez p\u0142aczu, bez krzyku. Przedtem \u017cegnali si\u0119. Ci, co byli ni\u017cej. Bo my\u015bmy byli wysoko, na \u0142awkach, a ci, co byli nisko tak machali.\u201d \u2013 m\u00f3wi pani Krystyna i pr\u00f3buje powstrzyma\u0107 nap\u0142ywaj\u0105ce do oczu \u0142zy. Te wspomnienia s\u0105 z ni\u0105 codziennie. Od sze\u015b\u0107dziesi\u0119ciu pi\u0119ciu lat.
\nJednak duch\u00f3w \u2013 jak pani Krystyna czy pan Eugeniusz \u2013 nie ma zbyt wielu. Cz\u0119\u015bciej o mordzie na Woli opowiadaj\u0105 mi ci, kt\u00f3rzy ocaleli, ale stracili kogo\u015b z rodziny. W\u015br\u00f3d zamordowanych by\u0142 mi\u0119dzy innymi ojciec Macieja Gr\u0105czewskiego. Pan Maciej pokazuje mi miejsce, gdzie potem palono zw\u0142oki. To tu\u017c przed stoj\u0105cym przy G\u00f3rczewskiej dzisiejszym salonem Nissana. Podczas budowy tego salonu okaza\u0142o si\u0119, \u017ce ziemia w tym miejscu sk\u0142ada si\u0119 z kilkudziesi\u0119ciocentymetrowej warstwy popio\u0142u, pochodz\u0105cego z ludzkich zw\u0142ok. Bo, jak m\u00f3wi Maciej Gr\u0105czewski – palenie odbywa\u0142o si\u0119 na obszarze o promieniu stu metr\u00f3w.
\nPani Henryka Boguszewicz do kamery opowiada mi, \u017ce jej stryj po pierwszym strzale pad\u0142 na ziemi\u0119 i to ca\u0142kiem siny. Jego \u017cona by\u0142a \u015bwiadkiem tej \u015bmierci. Po wojnie nie wr\u00f3ci\u0142a ju\u017c do Polski. O upami\u0119tnienie stryja walczy wi\u0119c bratanica.
\nSpo\u0142eczny komitet ochrony miejsca pami\u0119ci na Woli pragnie upami\u0119tni\u0107 wszystkich cywili, kt\u00f3rych zw\u0142oki spalono miejscu, gdzie dzi\u015b przy G\u00f3rczewskiej przed salonem samochodowym stoi krzy\u017c. Ofiarami masowych egzekucji pad\u0142y ca\u0142e rodziny. Dlatego wi\u0119kszo\u015bci nazwisk pomordowanych prawdopodobnie nigdy nie uda si\u0119 ustali\u0107. Pani Irena Kryst opowiada\u0142a o pi\u0119tnastu cz\u0142onkach swojej rodziny. W\u015br\u00f3d nich by\u0142o ma\u0142\u017ce\u0144stwo z czteromiesi\u0119cznym synkiem, kt\u00f3rego podobno zabito rzutem o \u015bcian\u0119. Nast\u0119pnego dnia po emisji materia\u0142u zg\u0142osi\u0142 si\u0119 do redakcji Pan Henryk Troszy\u0144ski, kt\u00f3ry by\u0142 \u015bwiadkiem tego mordu. Dzi\u015b odwiedzi\u0142am go z kamer\u0105: Historia, kt\u00f3ra opowiedzia\u0142 i to jak j\u0105 opowiada\u0142 sprawi\u0142a, \u017ce wraz z ca\u0142\u0105 ekip\u0105 zamarli\u015bmy. Pan Henryk szed\u0142 z grup\u0105 ludzi G\u00f3rczewsk\u0105. Z domu przy wiadukcie kolejowym wybieg\u0142a kobieta z dzieckiem na r\u0119ku. Krzycza\u0142a, jakby dzia\u0142a si\u0119 straszna tragedia. Mia\u0142a rozwiane w\u0142osy i urwane rami\u0105czko sukienki, przez co lew\u0105 pier\u015b mia\u0142a na wierzchu. Niemiec przyskoczy\u0142 do niej i wyrwa\u0142 z jej r\u0105k to dziecko. Potem trzymaj\u0105c je za go\u0142e n\u00f3\u017cki strzeli\u0142 kobiecie w mleczn\u0105 pier\u015b i zabi\u0142 j\u0105. A potem nios\u0105c to dziecko za n\u00f3\u017cki g\u0142ow\u0105 do do\u0142u doszed\u0142 do muru i uderzy\u0142 niemowl\u0119ciem o mur.<\/p>\n
Kardyna\u0142 Stefan Wyszy\u0144ski m\u00f3wi\u0142, \u017ce gdy ga\u015bnie pami\u0119\u0107 ludzka, dalej m\u00f3wi\u0105 kamienie.. Na pomniku do tej pory widnieje tylko jedno nazwisko. W latach sze\u015b\u0107dziesi\u0105tych z prywatnej inicjatywy umieszczono tu napis:<\/p>\n
\u201eNAJDRO\u017bSZYM
\nWERONIKOM
\nMATCE I SIOSTRZE
\nKU WIECZNEJ PAMI\u0118CI
\nSTACH JAB\u0141O\u0143SKI\u201d<\/p>\n
Sam kamie\u0144 nic wi\u0119cej nie m\u00f3wi. Tylko czasem mnie do kamery m\u00f3wi\u0105 duchy.<\/p>\n
<\/p>\n
Je\u015bli kto\u015b z czytelnik\u00f3w zna nazwiska ofiar mordu przy G\u00f3rczewskiej na Woli prosz\u0119 o kontakt. Niech pami\u0119\u0107 ludzka sprawi, \u017ce kamie\u0144 przy krzy\u017cu b\u0119dzie mia\u0142 o czym i o kim m\u00f3wi\u0107.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Kilka tygodni temu po raz pierwszy dla Telewizyjnego Kuriera Warszawskiego przygotowa\u0142am materia\u0142 o mordzie na ludno\u015bci cywilnej Woli podczas Powstania Warszawskiego. Od tamtej pory wraca\u0142am do sprawy kilkakrotnie. Dzi\u015b zn\u00f3w wyruszy\u0142am z kamer\u0105 w miasto zbiera\u0107 wspomnienia i nazwiska pomordowanych cywili. Wszystko dlatego, \u017ce o…<\/p>\n