Mia\u0142am kiedy\u015b znajomego, kt\u00f3ry uwa\u017ca\u0142, \u017ce nie ma, co ogl\u0105da\u0107 starych film\u00f3w. Jak poleca\u0142am mu co\u015b, co by\u0142o klasyk\u0105, kamieniem milowym w historii X muzy, dzie\u0142em, na temat kt\u00f3rego historycy filmu napisali tomy, a sam Jerzy P\u0142a\u017cewski wypisa\u0142 na ten temat sto d\u0142ugopis\u00f3w, czterdzie\u015bci rolek ta\u015bmy do maszyny do pisania i zape\u0142ni\u0142 ile\u015b gigabajt\u00f3w na komputerze, to znajomy twierdzi\u0142, \u017ce to stare i nic nie warte. S\u0142owem: nie ma, po co tego ogl\u0105da\u0107, bo nie jest to do niczego potrzebne. Ola\u0142 wi\u0119c \u201eZaw\u00f3d reporter\u201d, bo nie zrozumia\u0142 wielko\u015bci ostatniej sceny. Tego jednego uj\u0119cia kamery wychodz\u0105cej za okno. Nie doceni\u0142 te\u017c \u201eMa\u0142ego wielkiego cz\u0142owieka\u201d, bo ci\u0105gle m\u00f3wi\u0142, \u017ce \u201eTa\u0144cz\u0105cy z wilkami\u201d te\u017c by\u0142 o tym! I nie dociera\u0142o, cho\u0107 t\u0142umaczy\u0142am jak krowie na rowie, \u017ce film z Kevinem Costnerem jest r\u00f3wno o 20 lat p\u00f3\u017aniejszy. \u017be pierwszym antywesternem by\u0142 film z Dustinem Hoffmanem, a nie ten z Costnerem. Na darmo. Z uporem godnym lepszej sprawy znajomy twierdzi\u0142, \u017ce inteligentny cz\u0142owiek poradzi sobie bez znajomo\u015bci starych film\u00f3w. Oczywi\u015bcie, \u017ce w \u017cyciu sobie poradzi. Znajomo\u015b\u0107 historii kina to nie tlen. Przeci\u0119tnemu cz\u0142owiekowi w pracy nie jest potrzebna. Twierdz\u0119 tylko, \u017ce ten, kto historii kina nie zna, nie jest osob\u0105 uprawnion\u0105 do tego, by recenzowa\u0107 filmy. Sama zreszt\u0105 wielokrotnie udowadnia\u0142am mu, \u017ce mam racj\u0119. Zachwyca\u0142 si\u0119 czym\u015b tam, a ja mu m\u00f3wi\u0142am, \u017ce to stary motyw z \u2026 i tak lecia\u0142a mi\u0119dzy nami rozmowa powoli zamieniaj\u0105ca si\u0119 w k\u0142\u00f3tni\u0119. Drugim w\u0105tkiem spornym by\u0142a jego zdaniem wy\u017cszo\u015b\u0107 kinematografii ameryka\u0144skiej nad europejsk\u0105. Ja stawia\u0142am temu veto. M\u00f3wi\u0142am, \u017ce kinematografia ameryka\u0144ska jest schematyczna. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 rzeczy musi ko\u0144czy\u0107 si\u0119 happy endem. Gdy ogl\u0105dali\u015bmy \u201eMatrix\u201d i przewidzia\u0142am zako\u0144czenie, nie chcia\u0142 wierzy\u0107, \u017ce nie widzia\u0142am tego filmu. Sugerowa\u0142, \u017ce kto\u015b mi opowiedzia\u0142 lub przeczyta\u0142am. Niestety nie wiedzia\u0142am, nikt mi nie opowiedzia\u0142 i nigdzie o tym nie przeczyta\u0142am. Zako\u0144czenie przewidzia\u0142am, bo ameryka\u0144ski schemat sprawia, \u017ce filmy, kt\u00f3re si\u0119 go trzymaj\u0105 s\u0105 przewidywalne. Zw\u0142aszcza, gdy kto\u015b czyta\u0142 ksi\u0105\u017ck\u0119 \u201eAmeryka\u0144ski warsztat scenarzysty\u201d.
\nAmerykanom, gdy adaptuj\u0105 co\u015b z kinematografii \u015bwiatowej zdarza si\u0119 nawet zmienia\u0107 zako\u0144czenie! Tak by\u0142o w przypadku holendersko-francuskiego filmu \u201eZnikni\u0119cie\u201d wyre\u017cyserowanego przez George\u2019a Sluziera. Ten sam re\u017cyser w ameryka\u0144skiej wersji z Kieferem Sutherlandem (przet\u0142umaczonej na polski bodaj\u017ce, jako \u201eZaginiona\u201d) musia\u0142 dopisa\u0107 happy end. Kiefer zakopany pod ziemi\u0105 przez Jeffa Bridgesa wydosta\u0142 si\u0119 z trumny dzi\u0119ki pomocy nowej narzeczonej, kt\u00f3ra us\u0142ysza\u0142a wo\u0142anie i stukanie z g\u0142\u0119bi ziemi! W holenderskiej wersji g\u0142\u00f3wny bohater budzi\u0142 si\u0119 pod ziemi\u0105 w trumnie i\u2026 koniec filmu. Prawdy o zaginionej trzy lata wcze\u015bniej ukochanej dowiedzia\u0142 si\u0119. A przecie\u017c to w\u0142a\u015bnie o tym marzy\u0142. Ameryka\u0144sk\u0105 wersj\u0119, znaj\u0105cy si\u0119 na rzeczy (nota bene ameryka\u0144scy!) krytycy, opisali jednym zdaniem: \u201eJak zrujnowa\u0107 swoj\u0105 karier\u0119 jednym remake\u2019m\u201d. C\u00f3\u017c\u2026 pierwowz\u00f3r, kt\u00f3ry nawiasem m\u00f3wi\u0105c czerpa\u0142 z pomys\u0142\u00f3w Hitchcocka i to z filmu \u201eStarsza pani musi znikn\u0105\u0107\u201d, by\u0142 wspania\u0142y. Ameryka\u0144ska kopia okaza\u0142a si\u0119 marn\u0105 jego podr\u00f3bk\u0105.
\nAmerykanie s\u0105 schematyczni, bo tego wymaga ich prymitywny odbiorca. Tak to ju\u017c jest, \u017ce im wi\u0119kszy liczebnie nar\u00f3d, tym wi\u0119cej w nim prymityw\u00f3w. (Zw\u0142aszcza w przypadku spo\u0142ecze\u0144stwa konsumpcyjnego). Ale te\u017c tym wi\u0119cej w nim geniuszy. Dlatego w Stanach wi\u0119cej jest dobrych re\u017cyser\u00f3w. Niestety musz\u0105 schlebia\u0107 gustom szarej masy. Tak toczy si\u0119 \u015bwiatek \u2013 jak mawia\u0142 Voltaire. Dlatego na kilkaset ameryka\u0144skich film\u00f3w, tylko kilka wyznacza nowe pr\u0105dy. A nieliczni re\u017cyserzy, jak Woody Allen mog\u0105 pozwoli\u0107 sobie na tworzenie kina autorskiego \u2013 nie dla wszystkich. No i aktorzy marz\u0105, by cho\u0107 raz zagra\u0107 w\u0142a\u015bnie u niego.
\nJednak mimo, \u017ce wielu ameryka\u0144skich re\u017cyser\u00f3w dzia\u0142a schematycznie, to w przeciwie\u0144stwie do tego, co s\u0105dzi\u0142 na ten temat m\u00f3j by\u0142y znajomy, z kinematografii \u015bwiatowej i to tej starej czerpi\u0105 gar\u015bciami. Dow\u00f3d? Wczoraj z synem poszli\u015bmy do Iluzjonu na \u201eMetropolis\u201d Fritza Langa. Film niemy z 1926 roku. Film \u2013 legenda. By\u0142 najdro\u017cszym obrazem w niemieckiej produkcji tamtych czas\u00f3w, bo kosztowa\u0142 prawie 5 milion\u00f3w marek i niemal doprowadzi\u0142 do bankructwa wytw\u00f3rni\u0119. Wzi\u0119\u0142o w nim udzia\u0142 ponad 25 tysi\u0119cy statyst\u00f3w, co jest wr\u0119cz niewyobra\u017caln\u0105 liczb\u0105. Poniewa\u017c Hollywood film skrytykowa\u0142o, wi\u0119c dzie\u0142o skr\u00f3cono. Do tej pory nie wiadomo jak naprawd\u0119 wygl\u0105da\u0142 orygina\u0142, bo po \u015bwiecie kr\u0105\u017cy 8 wersji, r\u00f3\u017cni\u0105cych si\u0119 podk\u0142adem muzycznym i d\u0142ugo\u015bci\u0105. Jednak i tak to, co z niego zosta\u0142o, wywar\u0142o wielki wp\u0142yw na \u015bwiatowa kultur\u0119. Film zosta\u0142 wpisany na \u015bwiatow\u0105 list\u0119 dziedzictwa UNESCO, a tak\u017ce na list\u0119 100 najlepszych film\u00f3w w historii kina. By\u0142 inspiracj\u0105 tak\u017ce dla muzyk\u00f3w. Zesp\u00f3\u0142 \u201eKraftwerk\u201d nagra\u0142 piosenk\u0119 \u201eMetropolis\u201d, grupa \u201eQueen\u201d wykorzysta\u0142a fragmentu filmu w teledyskach \u201eLove Kills\u201d i \u201eRadio GA GA\u201d, fragmenty znalaz\u0142y si\u0119 te\u017c w jednym z teledysk\u00f3w grupy \u201eSystem of a Down\u201d. Kilka lat temu polski kompozytor Abel Korzeniowski skomponowa\u0142 nowa \u015bcie\u017ck\u0119 d\u017awi\u0119kow\u0105 \u2013 utw\u00f3r na orkiestr\u0119 i ch\u00f3r. Metropolis jest wsz\u0119dzie. Gdy wyszli\u015bmy z kina liczyli\u015bmy z synem filmy, kt\u00f3re z niego czerpa\u0142y, a kt\u00f3re przysz\u0142y nam do g\u0142owy. \u201eEquilibrium\u201d, \u201e\u0141owca Android\u00f3w\u201d, \u201eMatrix\u201d, \u201eZap\u0142ata\u201d (czyli Paycheck wg. Dicka), \u201ePi\u0105ty element\u201d, \u201e1984\u201d, \u201eV jak vendetta\u201d, \u201eRaport mniejszo\u015bci\u201d, \u201eBatman\u201d, a nawet \u201eThe Wall\u201d i wiele innych, kt\u00f3re teraz wypad\u0142y mi z g\u0142owy.
\nA najg\u0142upsze jest to, \u017ce gdzie\u015b wyczyta\u0142am, \u017ce podobno na wydaniu \u201eMetropolis\u201d na p\u0142ycie DVD kto\u015b napisa\u0142: \u201eWidzia\u0142e\u015b Matrixa? Zobacz Metropolis\u201d. Wierzy\u0107 mi si\u0119 nie chce. Ale je\u015bli to prawda, to tekst godny mojego by\u0142ego znajomego, dla kt\u00f3rego rok \u201ezero \u201d to nie rok urodzenia Chrystusa, ale jego w\u0142asny. Jestem jeszcze w stanie zrozumie\u0107 powiedzenie: \u201ePo nas cho\u0107by potop\u201d, ale w to, \u017ce przed nami nic nie by\u0142o, nie uwierz\u0119. I bynajmniej nie dlatego, \u017ce sko\u0144czy\u0142am wydzia\u0142 historyczny. Po prostu jest to nielogiczne, a dowod\u00f3w na istnienie przesz\u0142o\u015bci jest zbyt wiele. Tak\u017ce w kinematografii.<\/p>\n
PS. Jutro koniec beztroskiego p\u0142awienia si\u0119 w pisaniu. Czas wr\u00f3ci\u0107 do pracy i obu Kurier\u00f3w. Zw\u0142aszcza, \u017ce zbli\u017ca si\u0119 65 rocznica Powstania Warszawskiego. Oj\u2026 b\u0119dzie si\u0119 dzia\u0142o.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Mia\u0142am kiedy\u015b znajomego, kt\u00f3ry uwa\u017ca\u0142, \u017ce nie ma, co ogl\u0105da\u0107 starych film\u00f3w. Jak poleca\u0142am mu co\u015b, co by\u0142o klasyk\u0105, kamieniem milowym w historii X muzy, dzie\u0142em, na temat kt\u00f3rego historycy filmu napisali tomy, a sam Jerzy P\u0142a\u017cewski wypisa\u0142 na ten temat sto d\u0142ugopis\u00f3w, czterdzie\u015bci rolek…<\/p>\n